“Taj blagi rast ne pokazuje razmjere migracija, jer na ukupan broj utiču i doseljavanje stranih državljana, prirodni priraštaj i druga demografska kretanja. Crna Gora odlaskom mladih ne gubi samo stanovništvo, već i znanje, stručnost, radni potencijal i buduće generacije. Dugoročno, takvi trendovi mogu imati ozbiljne posljedice po tržište rada, penzioni sistem, regionalni razvoj i demografsku održivost države”, upozorio je Janjušević.

Iako popisni podaci kao glavni motiv izdvajaju posao, Janjušević smatra da problem nije isključivo ekonomski. Mladi, kako kaže, traže uređene sisteme, jednake mogućnosti, vrednovanje znanja i sigurnost da će njihov trud biti prepoznat. Kao dodatne probleme navodi nedostatak perspektive, otežano rješavanje stambenog pitanja, nesigurnost zaposlenja i nepovjerenje u institucije. Ti razlozi, međutim, nijesu posebno izdvojeni u Popisu.

Odlazak iz opštine prije nego iz države

Popis pokazuje ko je otišao. Šta planiraju mladi koji su ostali, pokazuje „Istraživanje omladinskih politika i potreba mladih u 25 lokalnih samouprava u Crnoj Gori“. Istraživanje je sprovedeno 2026. u okviru programa ReLOaD3, koji finansira Evropska unija, a sprovodi UNDP. Anketirano je 3.006 mladih od 15 do 30 godina u svim opštinama. Prema Popisu, u Crnoj Gori živi 108.758 mladih od 15 do 29 godina, što je 17,4 odsto stanovništva.

Prema nalazima istraživanja, mladi u većini opština češće razmišljaju o napuštanju svoje sredine nego Crne Gore. Autori zaključuju da problem vide „u ograničenjima lokalnog ambijenta, a ne nužno u potpunom odbacivanju života u Crnoj Gori“.

Istraživanje pokazuje da je najviše mladih koji žele da napuste opštinu u kojoj žive u Bijelom Polju (42,9 odsto), Plavu (42,0) i Šavniku (41,2), zatim u Pljevljima (37,1) i Rožajama (36,7).

Želja za odlaskom iz države, prema istom istraživanju, najizraženija je u Rožajama, gdje bi Crnu Goru napustilo 34,2 odsto mladih, i u Plavu, gdje bi to učinilo 32 odsto. Slijede Bar (25,1), Pljevlja (22,5) i Cetinje (20 odsto). Najmanje je takvih u Danilovgradu (3,7 odsto) i Zeti (3,8 odsto).

Kao razloge za odlazak iz opštine anketirani mladi najčešće navode loše uslove života, nemogućnost zaposlenja nakon školovanja i slabe mogućnosti napredovanja. U više opština navode i osjećaj da su „nevidljivi“ za lokalnu samoupravu. Oni koji žele iz države u većini opština kao prvi razlog navode posao. Autori istraživanja ipak zaključuju da odlazak mladih „nije uslovljen samo ekonomskim faktorima, već i ukupnim kvalitetom života, osjećajem perspektive i mogućnostima koje lokalna zajednica pruža mladim ljudima“.

Riječ je o namjerama, a ne o stvarnim odlascima. Za pojedine opštine autori upozoravaju da razloge za odlazak iz države treba tumačiti s oprezom, jer ih je navelo malo ispitanika.

Njemačka prva destinacija

Prema Popisu 2023, najviše crnogorskih državljana boravi u Njemačkoj, njih 10.413, od kojih je 6.181 otišlo zbog posla. Druga je Srbija sa 7.346, ali ona privlači prije svega studente: čak 3.607 navelo je školovanje kao razlog odlaska.

U SAD je, prema istim podacima, evidentirano 6.428 državljana, od kojih 3.445 zbog posla. Slijede Luksemburg sa 3.578, Švajcarska sa 1.987, Bosna i Hercegovina sa 1.576, Švedska sa 1.408, Francuska sa 1.381, Italija sa 948 i Slovenija sa 835. U Hrvatskoj je evidentirano 429 državljana, ali ti podaci ne moraju obuhvatiti sve koji tamo odlaze na privremeni i sezonski rad.

Janjušević se poziva i na podatke Eurostata. Prema njima je državljanima Crne Gore tokom 2024. izdato približno 3.260 prvih dozvola boravka u državama Evropske unije, a krajem godine bilo je 36.375 važećih dozvola. Te podatke, kako objašnjava, ne treba poistovjećivati sa brojem trajno iseljenih, jer dozvola boravka ne znači nužno trajni odlazak.

“Njemačka se izdvaja kao jedna od najvažnijih destinacija za zapošljavanje i dugoročniji boravak. Među razlozima su veće zarade, potražnja za radnom snagom, mogućnosti profesionalnog razvoja i stabilniji ekonomski uslovi. Mladi ne odlaze samo zato što žele da žive u inostranstvu, već zato što tamo često prepoznaju mogućnosti koje u svojoj državi ne uspijevaju da ostvare”, poručio je Janjušević.

Više muškaraca, ali odlaze i žene

Prema popisnim podacima, među državljanima evidentiranim u inostranstvu muškarci čine 58,4, a žene 41,6 odsto. Ti procenti se odnose na ukupnu popisanu populaciju u inostranstvu, a ne samo na one koji su otišli posljednjih godina.

“Značaj odlaska žena ne smije se zanemariti. I one napuštaju Crnu Goru zbog zaposlenja, obrazovanja, profesionalnog usavršavanja i porodičnih razloga. Kada mladi odlaze u godinama u kojima završavaju školovanje, započinju karijeru i zasnivaju porodice, država ne gubi samo radnu snagu, već i dio potencijala za budući demografski oporavak. Posebno zabrinjava stanje u opštinama na sjeveru, gdje su migracije izraženije, a pojedine lokalne zajednice suočavaju se sa smanjenjem broja stanovnika, starenjem populacije i nedostatkom mladih”, ukazao je Janjušević.

Fakulteti se gase, konobari se ne školuju

Iseljavanje se, smatra on, ne može odvojiti od obrazovne i razvojne politike, naročito na sjeveru.

“Zagovarali smo inicijative protiv gašenja fakulteta u Bijelom Polju, gdje je u jednom periodu bilo oko 1.000 studenata. Nedovoljno se ulaže u obrazovanje, posebno u nove tehnologije, a obrazovni programi se ne usklađuju uvijek sa potrebama privrede. Imamo primjer gašenja odjeljenja za konobare u Bijelom Polju, dok se istovremeno govori o razvoju turizma. Takvi primjeri otvaraju pitanje koliko država i lokalne zajednice stvarno rade na stvaranju uslova da mladi ostanu u svojim sredinama”, kazao je Janjušević.

Istraživanje ReLOaD3 pokazuje da bi Bijelo Polje napustilo 42,9 odsto anketiranih mladih, a Crnu Goru njih 11,4 odsto, i to gotovo isključivo zbog posla (90 odsto). Kao razloge za odlazak iz grada navode nemogućnost zaposlenja nakon školovanja i loše uslove života (po 61,3 odsto), kao i osjećaj da su „nevidljivi“ za lokalnu samoupravu (50,7 odsto). Autori zaključuju da se dio mladih iz Bijelog Polja „lakše može zamisliti izvan opštine nego izvan zemlje“. Iako dio njih planira trajni odlazak, većina učesnika fokus grupe ističe da bi se nakon školovanja i sticanja iskustva vratila u svoj grad, ako bi dobila priliku za posao i profesionalno napredovanje.

U Rožajama je, prema istraživanju, slika drugačija: želja za odlaskom iz države gotovo je jednako izražena kao želja za odlaskom iz opštine. I u Plavu bi državu napustila trećina anketiranih mladih. Među onima koji se još školuju, 37,5 odsto u Plavu i 36,4 odsto u Rožajama poslije škole bi najradije radilo u drugoj državi.

Koliko je mladih ostalo na sjeveru, pokazuju popisni podaci koje istraživanje navodi. U Šavniku, koji ima 1.569 stanovnika, živi svega 230 mladih od 15 do 29 godina, odnosno oko 14,7 odsto stanovništva. U Pljevljima je u toj dobi 3.601 osoba ili 14,92 odsto, što je ispod državnog prosjeka od 17,44 odsto, a prosječna starost stanovnika je 46 godina. U Rožajama je udio mladih među najvećima, 20,91 odsto, a u Plavu 18,76 odsto.

Bez kvalitetnog obrazovanja, perspektivnih radnih mjesta i mogućnosti profesionalnog napredovanja, zaključuje Janjušević, sjever teško može zaustaviti odlazak stanovništva.

“Suzbijanje migracija mladih moralo bi postati jedan od najvažnijih prioriteta državne politike. Potrebne su konkretne mjere koje će omogućiti pristojno plaćene poslove, dostupnije stanovanje, kvalitetno obrazovanje, profesionalni razvoj i jednake šanse bez obzira na porijeklo, poznanstva ili političku pripadnost. U suprotnom, posljedice će se sve snažnije osjećati na tržištu rada, u lokalnim zajednicama i kroz sve izraženije demografsko pražnjenje pojedinih djelova države”, zaključio je Janjušević.

portalanalitika.me