U razgovoru za Standard Iković govori o tome šta evropski standardi znače za upravljanje otpadom, zaštitu rijeka, jezera i izvorišta pitke vode, ali i kakve promjene očekuju industriju, energetiku i građane. Objašnjava zašto je neophodna dosljedna primjena postojećih zakona, ulaganje u infrastrukturu, razvoj obnovljivih izvora energije i uključivanje građana u promjene koje bi trebalo da donesu čistiju životnu sredinu i kvalitetniji život.

„ZAKON MORA VAŽITI JEDNAKO ZA SVE – NEMA VIŠE BESPLATNOG ZAGAĐIVANJA“

STANDARD: Imajući u vidu trenutno stanje u oblasti zaštite životne sredine, nedovoljno razvijenu infrastrukturu i obim obaveza koje je potrebno ispuniti, smatrate li da Crna Gora može zatvoriti poglavlje 27 u predviđenom roku? Koji su najveći izazovi i šta bi država morala hitno da uradi?

IKOVIĆ: Poglavlje se privremeno može zatvoriti i sjutra. Ali obaveze ne možemo ispuniti ovakvim upravljanjem državom. Dok inspekcija, policija i sudstvo ne sarađuju, a dva ministarstva igraju gluvih telefona, pitka voda, čist vazduh i zdrava hrana ostaju samo san. Ekonomija bez zdrave životne sredine je rupa bez dna.

Najveći izazovi su otpad, otpadne vode i upravljanje prirodom, prije svega vodama i šumama. Ali najveći problem su ljudi koji fale. Nemamo dovoljno stručnjaka, a one koje imamo partije često guraju u stranu.

I ova Vlada, kao i prethodne, dozvoljava investitorima da kod nas unesu kapital, a iznesu mnogo veći dok za sobom ostavljaju rane koje ne zarastaju. Zato je hitno potrebno jedno: da država počne da primjenjuje zakone koje već ima, i to jednako za sve, i da nema otvaranja vrata neodgovrnim investitorima.

STANDARD: Koje evropske obaveze bi mogle najviše uticati na smanjenje zagađenja, posebno u gradovima koji imaju problem sa kvalitetom vazduha?

IKOVIĆ: Ne trebaju nam nova pravila. Treba nam neko ko će primijeniti postojeća.

Zna se koliko zagađenja smije biti u vazduhu i šta nadležni moraju da urade kada se granica pređe: mjere, a ne samo upozorenja. Zna se da elektrane, fabrike i velike farme moraju da rade sa dozvolom i savremenom zaštitom. Postoje i rješenja za zdravije grijanje i čistiji saobraćaj, kao i fondovi koji to mogu da finansiraju. Sve je to na papiru, a vazduh je i dalje zagađen.

Cijena je strašna. Zbog zagađenog vazduha u Crnoj Gori prerano umre oko 1.200 ljudi godišnje, dvostruko više nego u prosjeku EU. U Pljevljima svaka peta smrt se pripisuje zagađenom vazduhu.

Odgovornost je na funkcionerima. Neka zasuču rukave i primijene zakon, umjesto da se politički nadgornjavaju dok građani udišu otrov. Čist vazduh i pitka voda nije privilegija, nego pravo.

STANDARD: Upravljanje otpadom jedno je od područja u kojem Crna Gora mora napraviti velike promjene. Šta evropski standardi podrazumijevaju za građane, od odvajanja otpada i reciklaže do smanjenja količine otpada koji završava na deponijama i koliko smo trenutno daleko od tih standarda?

IKOVIĆ: Evropa traži da do 2035. godine dvije trećine otpada recikliramo, a da na deponije ide najviše deset odsto. Za građane to znači jednostavne stvari: odvojen papir, plastiku, staklo i metal u domaćinstvu, posebno biootpad, i plaćanje onoliko koliko bacimo.

Mi smo na suprotnoj strani. Više od devedeset odsto otpada završi na deponiji. Proizvodimo više otpada po stanovniku od prosjeka EU, a imamo stotine divljih deponija koje se vraćaju čim se očiste. Pojedine opštine poput Kotora pokazuju da promjena može da se desi kada je opština ozbiljno shvati.

Zakon i državni plan smo usvojili. Ali građani će odvajati otpad tek kada im opština obezbijedi kontejnere, redovan odvoz i kada vide da odvojeno smeće zaista ide na reciklažu, a ne na istu deponiju. Prije svega toga potrbeno je razgovarati i ići u obilazak domaćinstava.

STANDARD: Šta usklađivanje sa evropskim standardima znači za zaštitu crnogorskih rijeka, jezera i podzemnih voda? I kada je riječ o vodi za piće, šta EU standardi podrazumijevaju i koliko su postojeći sistemi u Crnoj Gori spremni da ih ispune?

IKOVIĆ: Mnoge naše rijeke treba da postanu dio evropske ekološke mreže Natura 2000. To znači da postaju dio evropskog prirodnog nasljeđa, pod brigom cijele Evrope. Uz to dolaze i sredstva koja mogu da unaprijede život lokalnih zajednica. Ali dolaze i obaveze. Ko ne poštuje pravila, ne dobija samo kaznu, nego mu se zavrće i slavina sa evropskim novcem.

Za vodu za piće standard je jasan: dovoljno pitke vode za sve, prepolovljeni gubici na mreži i potpuna zaštita izvorišta od zagađenja. Mudra vlast to radi bez obzira na Evropsku uniju. Članstvo samo ubrzava posao.

Daleko smo. Većina opština nema prečistač otpadnih voda, pa kanalizacija ide u rijeke. Rijeka Zeta je park prirode, a i u nju se ulivaju neprečišćene otpadne vode. Da smo počeli na vrijeme, ovo bi bilo riješeno prije deset godina. Zato moramo početi odmah da bi završili ugovorene zadatke.

STANDARD: Industrijsko zagađenje i energetika su oblasti u kojima će usklađivanje sa EU pravilima zahtijevati značajne promjene. Šta evropska pravila mogu značiti za industrijske zagađivače, razvoj obnovljivih izvora energije i energetsku efikasnost, ali i za jedno prosječno domaćinstvo – njegove račune, potrošnju energije i kvalitet života?

IKOVIĆ: Za zagađivače, evropska pravila znače kraj besplatnog zagađivanja. U EU važi pravilo „zagađivač plaća“. Fabrika, elektrana ili farma mora da ima savremenu zaštitu, ili plaća. Evropa je već uvela taksu na struju iz uglja koja ulazi na njeno tržište, pa dim iz Pljevalja postaje sve skuplji.

Zato je budućnost u vodoniku, suncu, vjetru i pametnoj potrošnji energije. Svaki krov može da bude mala elektrana. Domaćinstvo koje postavi solarne panele i uradi toplotnuizolaciju kuće troši manje i plaća manje račune.

Za prosječnu porodicu to na početku može značiti ulaganje, ali država i fondovi moraju da pomognu da prelazak ne padne na teret građana. Na kraju dobijamo niže račune, čistiji vazduh i zdraviju djecu. A to je račun koji se svima isplati. Dugoročno tako se smanjuje grijanje na drva pa će i šume biti kvalitetnije a samim tim se otvara prostor za bolju drvopreradu tj lokalnu ekonomiju.

TEKST JE IZRAĐEN U OKVIRU PROJEKTA “ŠTA GRAĐANI DOBIJAJU ULASKOM CRNE GORE U EVROPSKU UNIJU“, KOJI JE PODRŽAN OD FONDA ZA PODSTICAJ MEDIJSKOG PLURALIZMA MINISTARSTVA – MINISTARSTVA KULTURE I MEDIJA CRNE GORE.

standard.co.me