Crna Gora trpi velike štete zbog unosa stranih invazivnih (agresivne) biljnih i životinjskih vrsta, koje uništavaju domaće vrste i utiču na zdravlje ljudi. Invazivne vrste u Crnoj Gori ozbiljno ugrožavaju autohtoni biodiverzitet, a među najopasnijima su pajasen (kiselo drvo), koji potiskuje domaće vrste toksinima, te brzošireće biljke na opožarenim područjima.
Azijski mungos
Milica Krgović
Najčešći putevi unosa su trgovina, transport i bijeg iz kontrolisanih uslova, što rezultira brzim širenjem u ekosistemima.
Invazivne vrste koje su se kod nas odomaćile su i svilenica, koja raste na sunčanim mjestima, ambrozija i kineski pelin. U Skadarskom jezeru zabilježena je riba kinez.
Kada su u pitanju životinjske vrste, azijski mungos, koji važi za jednu od 100 najinvazivnijih vrsta na svijetu i pravi ogromnu štetu izvornim vrstama, odomaćio se na Crnogorskom primorju. U zaleđu plaže Jaz u Budvi ranije su markirane tri jedinke mungosa.
Invazivne vrste na naše podneblje dospijevaju namjernim unošenjem, bijegom iz kontrolisanih uslova, kontaminacijom materijala ili kao “slijepi putnici” u transportu.
Vlada je nedavno donijela Akcioni plan u cilju kontrolisanja nenamjernog unošenja invazivnih vrsta u Crnu Goru.
– Invazivna strana vrsta koja izaziva zabrinutost na području Evropske unije jeste ona koja ima štetan uticaj na biodiverzitet i ekosisteme država članica, te se nalazi na zvaničnoj Unijinoj listi vrsta koje zahtijevaju mjere kontrole. Problem invazivnih vrsta danas je globalno prepoznat kao jedna od najozbiljnijih prijetnji biodiverzitetu, sa značajnim ekološkim, ekonomskim i zdravstvenim posledicama – ukazano je u tom dokumentu.
U Evropi je do sada zabilježeno oko 14.000 stranih vrsta.
– Akcioni plan je izrađen kao odgovor na potrebu za identifikacijom, kontrolom i sprečavanjem nenamjernog unosa invazivnih stranih vrsta putem identifikovanih visokorizičnih puteva. Zakon propisuje obavezu izrade sektorskih akcionih planova za kontrolu puteva nenamjernog unosa, posebno u slučajevima kada naučni dokazi ukazuju na značajan uticaj na biodiverzitet, ekosisteme i/ili zdravlje ljudi. Strana vrsta biljaka, životinja i gljiva (alohtona) svaka je živa jedinka vrste, podvrste ili niže taksonomske grupe životinja, biljaka, gljiva ili mikroorganizama koja je unijeta izvan svog prirodnog područja rasprostranjenosti – navodi se u dokumentu.
Crna Gora posjeduje izuzetno bogat i raznovrstan mozaik vodenih ekosistema – od velikih jezera kao što su Skadarsko, Plavsko i Šasko, do brojnih rijeka, rječica i priobalnih zona Jadranskog mora.
– Zbog svoje dostupnosti, otvorenosti i povezanosti, vodena tijela predstavljaju vrlo osjetljive tačke ulaska i širenja invazivnih stranih vrsta. Čak i mali broj jedinki, u pogodnim uslovima, može dovesti do uspostavljanja stabilnih populacija i brze kolonizacije novih staništa. Uvođenje invazivnih stranih vrsta u vodena tijela može izazvati: narušavanje autohtonih populacija riba, biljaka, beskičmenjaka i ostalih skupina kroz takmičenje za hranu i stanište, predaciju, prenošenje bolesti, promjenu fizičko-hemijskih osobina vode, kao što su eutrofikacija, povećana zamućenost ili smanjena količina kiseonika, začepljenje vodnih tokova i infrastrukture – predočeno je u Akcionom planu.
Jednom kada se invazivna vrsta uspostavi u ekosistemu, mogućnosti za njeno potpuno uklanjanje su ograničene.
– Zbog toga se poseban značaj daje prevenciji i ranoj detekciji, gdje mjere dezinfekcije opreme, edukacija korisnika i institucionalna saradnja igraju ključnu ulogu. Najveći broj vrsta u novo područje dospijeva upravo putem brodova i čamaca. Organizmi se neprimjetno prenose u balastnim vodama, na trupu plovila, na ivicama, pumpama, kablovima i drugim dijelovima opreme koji dolaze u kontakt s vodom. Na drugom mjestu po značaju nalazi se prenos putem mašina i opreme koje se koriste u sektoru poljoprivrede, šumarstva, građevinarstva i drugih aktivnosti na otvorenom. Treći dominantni vektor unosa identifikovan je kod ribolovne opreme – poput udica, mreža, čizama, plutajuće opreme i čamaca koji se koriste u sportskom i rekreativnom ribolovu – piše u dokumentu.
Smatraju da uvođenje obaveznih biosigurnosnih procedura – uključjući pranje, sušenje i dezinfekciju opreme, uz istovremenu edukaciju korisnika, predstavlja osnovnu mjeru za smanjenje rizika i očuvanje prirodnih resursa.
– U slučaju Crne Gore, sa bogatim i otvorenim vodenim ekosistemima, prioritetni su putevi unosa iz kategorija Transport – Slijepi putnik, Bijeg i Koridori. Namjerni unos odnosi se na slučajeve kada su invazivne vrste namjerno unesene ili puštene u novo područje, često u svrhu poljoprivrednih, estetskih ili drugih razloga. Nenamjerni unos događa se slučajno i može biti izazvan različitim ljudskim aktivnostima ili prirodnim procesima – navodi se u Akcionom planu.
Dan portal
