Najveću vojnu podmornicu ikad napravljenu razvio je Sovjetski Savez za operacije u jednom od najtežih područja za nadzor tokom hladnog rata na Arktiku.

Veća od dva fudbalska terena, sa bazenom, saunom i 20 nuklearnih projektila, ova podmornica je bez premca u istoriji.

Poznata na Zapadu kao klasa “tajfun”, odnosno “Typhoon”, podmornica “Projekat 941 akula” bila je dugačka 175 metara, široka 23 metra i imala procijenjeni podvodni deplasman od čak 48.000 tona.

Zbog neobičnih dimenzija, velike autonomije i unutrašnjih prostora kakvi su rijetko viđeni kod vojnih podmornica, ovo plovilo postalo je jedno od najviše proučavanih projekata sovjetskog pomorskog inženjerstva.

“Potopljeni grad”

Ova podmornica mogla je da izvodi veoma duge misije, a njena operativna autonomija često se povezivala sa periodom od čak 120 dana bez potrebe za povratkom u bazu.

Cilj projekta bio je da sovjetske nuklearne rakete ostanu spremne za lansiranje ispod polarnog leda, daleko od direktnog nadzora neprijateljskih brodova, aviona i satelita.

Upravo zbog ogromnih dimenzija, “tajfun” je često opisivan kao “potopljeni grad”.

Bez premca u istoriji

Razvoj “Projekta 941 akula” počeo je sedamdesetih godina prošlog vijeka, u jeku nuklearnog nadmetanja između Sovjetskog Saveza i Sjedinjenih Američkih Država.

U vojnoj strategiji tog vremena podmornice sa balističkim raketama imale su ključnu ulogu jer su garantovale mogućnost nuklearnog odgovora čak i u slučaju uništenja kopnenih baza.

NATO je ovu klasu označio kao “Typhoon”. U sovjetskoj terminologiji naziv “akula” znači “ajkula”, ali je to često izazivalo zabunu jer je NATO isto ime koristio i za drugu rusku klasu podmornica namijenjenu napadnim misijama.

“Projekat 941” bio je podmornica sa nuklearnim balističkim raketama, odnosno SSBN klasa.

Ukupno je napravljeno šest jedinica. Prva među njima, TK-208, kasnije je dobila ime “Dmitrij Donski”.

Ona je postala i najpoznatija podmornica ove klase, dijelom zato što je najduže ostala u službi i kasnije korišćena kao testna platforma za nova oružja i sisteme.

Ogromna konstrukcija

Gigantske dimenzije “tajfuna” nisu bile potrebne samo zbog velikih projektila.

Podmornica je morala da primi nuklearne reaktore, navigacione sisteme, torpeda, komandne centre, komunikacionu opremu i smještaj za brojnu posadu tokom višemjesečnih patrola.

Zbog toga su konstruktori primijenili arhitekturu drugačiju od većine klasičnih podmornica.

“Typhoon” je imao dva glavna trupa pod pritiskom postavljena paralelno unutar spoljnog omotača, pa se njegova konstrukcija često poredi sa “potopljenim katamaranom”. Između trupova nalazili su se silosi za lansiranje raketa.

Ovakvo rješenje povećalo je širinu plovila, ali je omogućilo raspoređivanje ključnih sistema u odvojene cjeline.

Istovremeno, takva konstrukcija povećavala je sigurnost i rezervne mogućnosti sistema, što je bilo izuzetno važno za duge i izolovane misije ispod leda.

Operacije ispod arktičkog leda

Podmornice ove klase bile su projektovane za kretanje ispod ledenog pokrivača Arktika, rad u ekstremno hladnim vodama i izranjanje kroz zaleđene površine mora.

Takva sposobnost davala je Sovjetskom Savezu veliku stratešku prednost jer je protivničkim snagama bilo znatno teže da prate kretanje podmornice.

Bazen i sauna

U brojnim stručnim publikacijama navodi se da je “Typhoon” imao mali bazen, saunu i teretanu.

Ovi prostori nisu bili luksuz, već dio sistema za očuvanje fizičkog i psihičkog stanja posade tokom višemjesečnih patrola.

Članovi posade bili su izloženi zatvorenom prostoru, strogim smjenama, nedostatku prirodnog svjetla i konstantnom pritisku operativne rutine.

Zbog toga su prostorije za rekreaciju i oporavak imale veoma praktičnu funkciju.

Upravo je to razlikovao “Typhoon” od mnogih drugih podmornica tog perioda, koje su gotovo sav raspoloživi prostor koristile za oružje i tehničke sisteme.

Nuklearni arsenal

Njegova glavna vojna uloga bila je transport i lansiranje balističkih raketa.

Podmornica je mogla da nosi do 20 raketa R-39, poznatih na Zapadu pod oznakom SS-N-20.

Svaka od njih mogla je da nosi više nuklearnih bojevih glava, u skladu sa strategijom nuklearnog odvraćanja tokom hladnog rata.

Pored toga, podmornica je posjedovala i torpedne cijevi, ali njen osnovni zadatak nije bio lov na neprijateljske brodove, već skriveno patroliranje i očuvanje sposobnosti za eventualni nuklearni odgovor.

“Typhoon” je bio dio takozvane nuklearne trijade, zajedno sa kopnenim raketama i strateškim bombarderima.

Nuklearni pogon omogućavao je veoma dugo zadržavanje pod vodom bez dopunjavanja goriva za reaktore.

U praksi, trajanje misija više je zavisilo od hrane, održavanja i izdržljivosti posade nego od samog pogona.

Kraj legendarne klase

Nakon raspada Sovjetskog Saveza 1991. godine, održavanje ovih podmornica postalo je izuzetno skupo za rusku mornaricu.

Dio originalnog naoružanja povučen je iz upotrebe, a Rusija je počela da ulaže u modernije podmornice klase “Borej”.

Zbog toga su “Typhoon” podmornice postepeno povučene iz službe, demontirane ili premještene u rezervu.

Najpoznatiji izuzetak bio je “Dmitrij Donski”, koji je modernizovan i korišćen za testiranje rakete “bulava”.

Ova podmornica zvanično je povučena iz aktivne službe u februaru 2023. godine, čime je završena operativna istorija klase “Typhoon”.

Pojavljivali su se i prijedlozi da “Dmitrij Donski” bude pretvoren u muzejski brod, ali takva transformacija zahtijeva komplikovane i veoma skupe procese, uključujući uklanjanje nuklearnog goriva i velika konstrukciona prilagođavanja.

Iako više nije u aktivnoj upotrebi, ova podmornica i dalje predstavlja jednu od najfascinantnijih podmornica u istoriji vojnog pomorskog inženjerstva.

Njegove ogromne dimenzije, višetrupna konstrukcija, sposobnost rada pod ledom i neobični unutrašnji sadržaji i danas izazivaju veliko interesovanje u svijetu nauke, tehnologije i vojne istorije, prenosi N1.

n1info.rs