Riječ je o strateško-operativnom okviru koji, uz ekspertsku podršku Kancelarije Ujedinjenih nacija za projektne usluge (UNOPS), definiše ključne pravce razvoja regiona koji obuhvata više od polovine teritorije države, ali u kojem živi tek četvrtina ukupnog stanovništva Crne Gore.

U dokumentu se upozorava da bi, bez sistemskog odgovora države, postojeća teritorijalna podjela između razvijenijeg juga i centralnog dijela zemlje i sve siromašnijeg sjevera mogla prerasti u trajnu strukturnu neravnotežu.

Sjeverni region raspolaže ogromnim prirodnim potencijalima, 71 odsto ukupnog šumskog bogatstva države, 67 procenata obradivog zemljišta, najvećim dijelom hidropotencijala, gotovo kompletnim rezervama olova i cinka, kao i značajnim stočnim fondom i turističkim potencijalima.

Ipak, uprkos tim resursima, sjeverni region se već decenijama suočava sa ekonomskim zaostajanjem, infrastrukturnim deficitima i kontinuiranim odlaskom stanovništva.

„Socioekonomska struktura Crne Gore pokazuje izraženu teritorijalnu dihotomiju koja, ukoliko se ne adresira, rizikuje da preraste u nepovratnu strukturnu podjelu“, navodi se u dokumentu.

Posebno zabrinjavaju demografski trendovi. Dugotrajna depopulacija, starenje stanovništva i migracije prema Podgorici i primorju ostavljaju ozbiljne posljedice po lokalne zajednice, tržište rada i održivost javnih usluga.

Najugroženija su ruralna i planinska područja, gdje broj aktivnih domaćinstava konstantno opada, a društvena infrastruktura slabi.

UNOPS analiza identifikovala je pet strateških makro-izazova koji će odrediti budućnost razvoja sjevera: zelena tranzicija i cirkularna ekonomija, energetska tranzicija i klimatska otpornost, socijalna i društvena infrastruktura, ruralni razvoj i inovacije, te baština i održivi turizam.

U dokumentu se naglašava da tranzicija ka održivom razvoju ne može biti parcijalna niti zasnovana na kratkoročnim projektima.

„Valorizacija drveta, otpada i biomase, diverzifikacija energetskih izvora i zaštita ekosistema predstavljaju međuzavisne procese kojima je potrebno upravljati na integrisan način“, ističe se u Mapi puta.

Poseban je istaknuta potreba da razvoj drvne industrije bude zasnovan na održivom gazdovanju šumama, uz očuvanje biodiverziteta i ekosistema, dok energetski projekti moraju voditi računa o zaštiti riječnih tokova i prirodnih staništa.

Odlazak mladih, slabe institucije i klimatske promjene

Identifikovano je i nekoliko razvojnih rizika koji bi mogli ugroziti realizaciju planiranih politika.

Najizraženiji među njima je nastavak depopulacije i odlaska mladih ljudi.

„Postoji rizik da dalji gubitak stanovništva dovede do trajne degradacije društvene infrastrukture i smanjenja razvojnih kapaciteta regiona“, upozorava se u analizi.

Pored demografskih problema, kao ozbiljne prepreke prepoznati su i: niska diverzifikacija ekonomije, zavisnost od ograničenog broja djelatnosti, slabi administrativni kapaciteti lokalnih samouprava, nedovoljna međuresorna koordinacija, klimatske promjene i degradacija ekosistema, neizvjesnost finansiranja razvojnih projekata.

Upozoreno je da bi nastavak fragmentisanih i kratkoročnih projekata mogao dodatno produbiti razvojni jaz između sjevera i ostatka države.

Dio dokumenta odnosi se na istraživanje Ministarstva ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera, sprovedeno tokom septembra 2025. godine na uzorku od 1.000 ispitanika.

Istraživanje „Zapošljavanje i migracije u Crnoj Gori – regionalni i generacijski aspekti“ pokazalo je da sjever posjeduje značajan potencijal za razvoj omladinske radne snage, ali da su potrebne konkretne mjere kako bi se mladi zadržali u regionu.

Među prioritetima koje građani vide kao ključne izdvajaju se: subvencije za zapošljavanje, poreski podsticaji, grantovi za preduzetnike, podrška zanatskim zanimanjima, subvencionisani stambeni krediti,
unapređenje obrazovnih i kulturnih sadržaja, kao i jače povezivanje obrazovanja i tržišta rada.

„Očekivani efekti ovih mjera su smanjenje emigracionih aspiracija mladih, stvaranje novih generacija preduzetnika, demografska stabilizacija i unapređenje kvaliteta života“, piše u dokumentu.

Mapa puta naglašava da ruralna i planinska područja ne treba posmatrati kao razvojni teret, već kao potencijalne laboratorije inovacija.

Kombinacija poljoprivrede, turizma, digitalizacije i novih oblika rada mogla bi postati osnova novog ekonomskog modela sjevera, ali samo uz jačanje lokalnih kapaciteta i efikasnije upravljanje razvojem.

Predviđeno je i snažnije uključivanje međunarodnih partnera i donatorskih organizacija, čija bi finansijska i tehnička podrška mogla ubrzati tranziciju ka zelenim i društveno inkluzivnim modelima razvoja.

Pojašnjeno je da dokument nije zamišljen kao konačan plan, već kao dinamičan instrument upravljanja koji će se prilagođavati novim ekonomskim, društvenim i klimatskim okolnostima.

„Ovaj dokument treba posmatrati ne kao krajnju tačku, već kao početnu platformu za novu generaciju politika za sjeverni region Crne Gore“, zaključuje se u Mapi puta.

Ukoliko planirane mjere budu sprovedene koordinisano i dugoročno, cilj je da sjever Crne Gore postane prostor ekonomske vitalnosti, društvene stabilnosti i ekološke otpornosti, odnosno region u kojem će mladi imati razlog da ostanu, a razvoj biti zasnovan na održivom korišćenju bogatih prirodnih resursa.

gradski.me