Od trenutka kada je Evroliga skinula ABA ligi zagarantovano mjesto u svom takmičenju, regionalna košarka ušla je u neku vrstu dugog, nervoznog međuprostora.

Na papiru, to je bila administrativna odluka. U suštini, bila je to sramna poruka da jedan prostor, koji decenijama proizvodi igrače, trenere, navijačke strasti, košarkaške škole i rivalstva sa stvarnom težinom, više nema ono najosnovnije sportsko obećanje: osvoji ligu i idi dalje. Mada i koja to evropska liga danas ima.

Od ljeta 2020. ABA liga više nije imala zagarantovano mjesto u Evroligi, već je taj put pretvoren u sistem specijalnih pozivnica i prioriteta, dakle u ono lijepo upakovano evropsko “možda”.

Od tada se oko ABA lige nakupilo mnogo prezira. Ne onog tihog, usputnog, koji dođe kad neko izgubi utakmicu u Laktašima, Ljubljani, Zadru ili Podgorici, pa u svlačionici sebi opsuje raspored, sudije, parket i život. To je dio sporta.

Ovdje govorimo o sistemskoj oholosti, o tonu koji se ponavlja toliko često da je postao skoro službeni jezik jednog dijela košarkaškog javnog prostora. ABA liga se tretira kao teret, kao smetnja, kao periferija, kao nešto što veliki moraju da istrpe dok su im misli u Evroligi, dok se pričaju priče o licencama, fajnal-forovima, budžetima, velikim ambicijama i još većim očekivanjima.

Crvena zvezda je tu, prije svih, specifičan slučaj. Ne samo zato što je veliki klub, sa velikom navijačkom bazom i ozbiljnom institucionalnom težinom, već zato što oko nje postoji čitav ekosistem koji često radi kao pojačalo.

Navijačka armija, medijski front, emisije, portali, podkasti, bivši igrači, sadašnji komentatori, ljudi koji se zaklinju u košarku, ali joj nerijetko prilaze kao tužilac koji je presudu napisao prije početka postupka.

Tokom sezone, ABA liga se tako lako nipodaštava od cijelog tog konglomerata oko beogradskog kluba.

Kada ide Evroliga, ona je višak. Kada se izgubi u regionu, ona je neregularna. Kada se pobijedi, onda je dobro, ali usput onako. A onda, po nekom starom običaju, kada se evroligaška sezona završi daleko od velikih ciljeva, kada skupi projekat (koji posljednjih godina košta 25+ miliona eura po sezoni) ostane bez plej-of romantike i bez evropskog pokrića, pogled se naglo spusti nazad na istu tu ABA ligu.

Tada ona odjednom postaje važna. Tada trofej opet ima težinu. Tada se svaka odluka mjeri kao državno pitanje. Tada se od lige, koju su mjesecima gurali ramenom, traži savršena regularnost, savršeni kriterijum, savršena zaštita integriteta.

U tome je ključna ironija ove priče. ABA liga nije dovoljno dobra da se poštuje u novembru, ali jeste dovoljno važna da se zbog nje u maju pišu saopštenja, prave konferencije, vode ratovi i traže krivci.

Ove sezone je ta slika još oštrija jer su i Crvena zvezda i Partizan ostali bez evropskog rezultata koji bi opravdao dimenzije projekata.

Tu je negdje interesantna izjava predsjednika Košarkaškog saveza Srbije Nebojše Čovića, svojevrnsog “kuma” cijelog tog narativa dok je bio prvi čovjek “crveno-bijelih”, govoreći o učinku oba kluba u Evroligi, rekao da nijesu opravdali ni sredstva ni očekivanja, uz ocjenu da su uložena “ogromna sredstva” i da se pričalo o fajnal-foru. Crvena zvezda završila je kao deseta, poslije poraza u plej-inu od Barselone, dok je Partizan ostao petnaesti i ranije ispao iz trke za doigravanje.

U tom kontekstu treba gledati i treću utakmicu četvrtfinalne serije između Crvene zvezde i Cedevita Olimpije. Formalno, rezultat kaže 95:86 za domaćina i plasman Zvezde u polufinale ABA lige, gdje je čeka Partizan.

Suštinski, ostao je mnogo duži trag od samog rezultata. Ostao je osjećaj da je Cedevita Olimpija, ekipa Zvezdana Mitrovića, došla u Beograd da igra košarku, a izašla iz utakmice sa onom vrstom gorčine koja se ne može sakriti pristojnim rukovanjem.

Brojevi nijesu uvijek dokaz, ali na ovakvim utakmicama postanu najbolji odraz toka utakmice.

Crvena zvezda je izvela 35 slobodnih bacanja, Cedevita Olimpija 15. Razlika od 20 bacanja u utakmici takvog naboja ne mora automatski da znači nepravdu, ali traži objašnjenje koje je ubjedljivije od klasičnog “igrali su agresivnije”. Još zanimljiviji detalj stiže iz posljednje četvrtine: prvi timski faul Zvezdi dosuđen je tek na 3:31 prije kraja utakmice, kada je prekršaj napravio Čima Moneke, dok je Cedevita Olimpija do tog trenutka već bila u bonusu.

Ilija Belošević, Milan Nedović, Luka Kardum su bili zaduženi za “dijeljenje pravde”, a kada gledate kriterijum, ne možete a da ne probudite unutrašnjeg Dimitrosa Janakopulosa u vama.

Zato je reakcija Zvezdana Mitrovića potpuno opravdana. Ne zbog toga što trener poslije poraza ima pravo da kaže šta god hoće, već zato što je u njegovoj izjavi bilo više tuge nego predstave.

“Ovo nije poraz, ovo je velika pobjeda za mene i za naš tim. Ko ima oči, vidio je šta se danas dešavalo na terenu, ovo je bio poraz sporta. Čestitao sam momcima kao da su osvojili trofej. Za mene su šampioni i veoma sam ponosan na njih. Pokazali su sjajnu igru, bilo je fantastično. Sezonu završavamo kao najveća gospoda, uživao sam u ovoj utakmici”, rekao je Mitrović.

Ta rečenica, “ko ima oči”, možda najbolje hvata cijeli problem ABA lige. Jer ABA liga već godinama ima oči, samo se pravi da ne vidi. Vidi kako se u nju ulazi sa različitim nivoima poštovanja. Vidi kako jedni klubovi u njoj traže život, razvoj, smisao, rezultat, Evropu, identitet, preživljavanje, a drugi je tretiraju kao rezervni teren za spas sezone. Vidi kako se mali i srednji klubovi često takmiče protiv protivnika, budžeta i narativa u isto vrijeme. Vidi kako se od njih očekuje da budu dekor velikima, a čim taj dekor počne da se pomjera, čim neko iz Ljubljane, Podgorice, Zadra ili Laktaša odbije da odigra ulogu unaprijed poraženog gosta, kreće nervoza.

Cedevita Olimpija je u ovoj seriji uradila nešto što se velikima najteže oprašta. Natjerala ih je da se pogledaju bez evroligaškog filtera. Natjerala ih je da igraju regionalnu utakmicu kao utakmicu sezone. Natjerala ih je da troše živce, tijela, reputaciju i sudijski kriterijum u četvrtfinalu takmičenja koje se, navodno, sve manje cijeni. U tome je bio njen najveći grijeh. Nije se ponašala kao prolazna stanica.

A sada dolazi polufinale koje je žrijebom i rasporedom spojilo Crvenu zvezdu i Partizan, dva najskuplja, najglasnija i najopterećenija projekta u regionu. Na jednoj strani Zvezda, koja mora da spasi sezonu poslije evropskog razočaranja i koja svaki domaći ili regionalni kiks doživljava kao napad na poredak. Na drugoj Partizan, koji takođe nema evropski rezultat za kojim je krenuo, ali ima jednako široku navijačku i medijsku pozornicu, spremnu da od svake sporne odluke napravi dokaz da se protiv njega vodi istorijski proces.

Zato se već sada može naslutiti šekspirovska tragedija poraženog. Ko god ispadne, teško da ćemo slušati samo priču o promašenim šutevima, lošoj selekciji napada, izgubljenim loptama, skupim rosterima bez jasne hijerarhije ili trenerima koji nijesu pronašli najbolju verziju tima. Mnogo je vjerovatnije da će ABA liga opet završiti na optuženičkoj klupi. Poraženi će preispitivati sistem, sudije, raspored, kriterijum, interese, kancelarije, dogovore i uticaje. Pobjednik će, naravno, govoriti o karakteru, iskustvu, reakciji i velikom klubu koji zna kada je najvažnije.

Taj ritual već svi znamo. Kada izgubi neko od velikih, liga je problem. Kada dobije, liga je takmičenje koje je trebalo osvojiti.

U pozadini svega čeka i priča o KLS, koja se pojavila kao novi sloj istog rata. Partizan i Crvena zvezda najavljeni su kao učesnici Košarkaške lige Srbije od jeseni, od prvog kola, zajedno sa drugim ABA ligašima iz Srbije.

Aleksandar Grujin je rekao da je cilj da kompletnu narednu sezonu KLS igraju svi učesnici ABA lige, uključujući i “vječite”, uz poruku da ABA liga “nije obavezna” i da domaće takmičenje treba da bude najvažnije.

Kratko rečeno, ni ta ideja još ne djeluje potpuno iskristalisano. U njoj ima sportskog smisla ako je cilj jačanje domaće lige, razvoj centara i vraćanje ozbiljne košarke van uskog kruga evroligaških projekata. Ali u njoj ima i politike, pritiska i obračuna sa Nebojšom Čovićem, jer se cijela priča pojavila u trenutku otvorenih tenzija oko kontrole, reforme i budućeg oblika domaćeg takmičenja.

Jer KLS nije pod pokroviteljstvom Košarkaškog saveza Srbije.

Zbog toga je ABA liga danas u čudnoj poziciji. Evroliga joj je oduzela formalni ključ, iako su skoro ponovo sjeli za sto da pričaju o nekom futuru.

Veliki klubovi joj često oduzimaju dostojanstvo. Nacionalne lige joj polako prijete novim rasporedima i političkim projektima. A opet, kada dođe maj, kada se svedu računi, kada Evroliga više nije scena nego televizijski prenos koji se gleda sa strane, svi se vraćaju njoj. Vraćaju se istoj toj ligi koju su vrijeđali, umanjivali, razvlačili i koristili kao alibi.

Možda je zato utakmica Crvena zvezda – Cedevita Olimpija bila više od jedne majstorice. Bila je mala, neprijatna slika čitavog sistema. Sa jedne strane tim koji je došao da odigra košarku do kraja i trener koji je imao potrebu da svojim igračima kaže da nijesu poraženi kao sportisti. Sa druge strane klub koji je prošao dalje, ali je odmah osjetio potrebu da brani sopstvenu pobjedu saopštenjem. U sredini liga koja bi morala da bude dovoljno jaka da ovakve večeri ne pretvara u blato.

ABA liga ne mora da bude idealizovana. Ima svoje mane, svoje čudne odluke, svoje interese, svoje sudijske dane od kojih čovjek poželi da promijeni sport. Ali ako je već svi igraju, onda bi makar morali da prestanu da je tretiraju kao nešto što vrijedi samo kada njima treba.

Jer najveća uvreda za jedno takmičenje nije kada ga Evroliga izbriše iz narativa. Najveća uvreda je kada ga njegovi najmoćniji učesnici preziru dok traje sezona, pa ga u maju proglase za pitanje časti.

A tada, obično, bude kasno za dostojanstvo. Tada ostanu samo slobodna bacanja, saopštenja, konferencije i ono jednostavno Mitrovićevo pitanje koje visi iznad parketa:

Ko ima oči, šta je vidio?

Rtcg.me