Mafija je posljednjih godina promijenila način rada, ali se paralelno mijenja i način na koji evropske bezbjednosne službe pokušavaju da je razbiju. Organizovane kriminalne grupe sve manje zavise od jedne teritorije, jednog grada ili jedne države, a njihove aktivnosti mogu istovremeno obuhvatiti trgovinu kokainom preko evropskih luka, pranje novca kroz kompanije registrovane u različitim jurisdikcijama, korišćenje kriptovaluta i šifrovanih komunikacionih platformi, korupciju u legalnoj ekonomiji i angažovanje drugih kriminalaca za izvršavanje nasilja.

Zbog toga evropski odgovor sve manje izgleda kao klasična policijska akcija u kojoj se pronađu droga, oružje ili nekoliko članova kriminalne grupe, a sve više kao operacija usmjerena na čitavu infrastrukturu organizacije. Istražitelji pokušavaju da istovremeno otkriju ko je na vrhu, ko kontroliše novac, ko organizuje transport, ko obezbjeđuje logistiku, ko pere profit, ko omogućava pristup lukama i legalnim kompanijama, ko komunicira sa članovima mreže i gdje se nalazi imovina stečena kriminalom.

Najnovija evropska iskustva pokazuju da je to postala trka u kojoj se kriminalne organizacije prilagođavaju gotovo jednako brzo kao i policije koje ih istražuju.

MAFIJA POSTAJE MEŠUNARODNA, PA TAKVA POSTAJE I ISTRAGA

Jedan od ključnih evropskih odgovora jeste EMPACT – Evropska multidisciplinarna platforma protiv kriminalnih prijetnji, kroz koju policije, carine, pravosudne institucije, finansijsko-obavještajne službe, Europol i druge institucije rade na najtežim oblicima organizovanog kriminala.

Suština takvog pristupa je u tome što kriminalna organizacija koja posluje u četiri ili pet država više ne može biti efikasno razbijena ako svaka policija vodi samo svoj dio istrage. Zato se sve češće formiraju zajednički istražni timovi, koji omogućavaju da istražitelji i tužioci iz različitih država rade na istom predmetu, razmjenjuju informacije i dokaze, prate novac i komunikacije i koordiniraju hapšenja i pretrese.

Eurojust je tokom 2025. podržao 412 zajedničkih istražnih timova, 11 odsto više nego godinu ranije. Među novim timovima najveći broj bio je usmjeren na trgovinu drogom i pranje novca.

To znači da se istraga više ne mora zaustaviti na granici.

Ako kokain krene iz Južne Amerike, stigne u evropsku luku, preko kamiona bude prebačen u drugu državu, prodat na trećem tržištu, a novac opran kroz kompaniju registrovanu u četvrtoj zemlji, evropske službe pokušavaju da cijeli lanac posmatraju kao jedan predmet.

Upravo takav pristup najbolje se vidi u nizu velikih operacija posljednjih godina.Ć

SOMBRA NEGRA: VIŠE OD 10 TONA KOKAINA I 101 UHAPŠENI

Jedan od najslikovitijih primjera promjene kriminalnih ruta i odgovora evropskih službi jeste operacija Sombra Negra, koju su predvodile španske vlasti uz podršku Europola.

U dvije faze operacije, u junu i novembru 2025. godine, uhapšen je ukupno 101 osumnjičeni, a zaplijenjeno je više od 10 tona kokaina na Iberijskom poluostrvu.

Druga faza, sprovedena 19. novembra, obuhvatila je više od 50 hapšenja i 20 pretresa u Španiji i Portugalu. Europol navodi da je istraga pokazala kako se kriminalna mreža oslanjala na naprednu pomorsku infrastrukturu za transport velikih količina kokaina iz Južne Amerike prema Evropi preko Iberijskog poluostrva.

Ono što je za evropske istražitelje posebno važno jeste činjenica da je slučaj pokazao kako kriminalne organizacije mijenjaju logistiku kada klasične rute postanu previše rizične. Europol je upravo zbog toga Sombra Negru naveo kao primjer evolucije pomorskog krijumčarenja kokaina.

Kriminalne grupe ne mijenjaju samo rute. One mijenjaju način skrivanja pošiljki, način transporta i način na koji organizuju preuzimanje droge nakon ulaska na evropsko tržište.

Zbog toga evropske službe sve više pokušavaju da ne prate samo konkretnu pošiljku, već da identifikuju cijelu logističku strukturu koja omogućava da droga od proizvođača stigne do evropskog tržišta.

JEDNA MREŽA, TRI DRŽAVE I TRAG NOVCA DO CAMORRE I ‘NDRANGHETE

Još jasniji primjer novog evropskog modela stigao je u februaru 2026. godine, kada su francuske, italijanske i švajcarske službe, uz koordinaciju Eurojusta i podršku Europola, razbile međunarodnu mrežu za pranje novca povezanu sa trgovinom kokainom.

Istraga nije počela klasičnim zapljenjivanjem droge, već sumnjivim finansijskim transakcijama.

Praćenjem novca istražitelji su došli do sistema u kojem su korišćene fiktivne kompanije, lažne fakture i luksuzne investicije za pranje miliona eura profita od trgovine kokainom. Novac je bio povezan sa kriminalnim grupama poput Camorre i ‘Ndranghete.

Istražitelji su zatim povezali finansijski trag sa velikom operacijom trgovine kokainom iz Južne Amerike prema Evropi, uključujući transport kroz glavne evropske luke. Jedna zapljena kokaina koju je krajem 2025. izvršila belgijska carina pomogla je istražiteljima da povežu trgovinu drogom sa osobom koju su označili kao high-value target, odnosno ključnu osobu u kriminalnoj mreži.

Istraga je od 2024. bila vođena kroz zajednički istražni tim u okviru Eurojusta, što je omogućilo francuskim, italijanskim i švajcarskim vlastima da razmjenjuju informacije i dokaze u realnom vremenu.

Kada je akcija pokrenuta 23. februara 2026. godine, sprovedena je istovremeno u Francuskoj, Italiji, Belgiji i Švajcarskoj.

Uhapšeno je sedam osumnjičenih, četiri u Francuskoj i tri u Italiji. U Francuskoj su zaplijenjeni luksuzni automobili, nekretnine vrijedne više od pet miliona eura, oko 600.000 eura u kriptovalutama i 26.000 eura gotovine.

Ovaj slučaj možda najbolje pokazuje promjenu evropske taktike: istražitelji nijesu morali prvo da pronađu vođu kriminalne grupe. Pratili su finansijski sistem koji je kriminalcu omogućavao da zadrži i reinvestira profit.

OD DROGE DO NOVCA – A ONDA OD NOVCA DO ORGANIZACIJE

Upravo je finansijska istraga postala jedan od najvažnijih evropskih alata protiv mafije.

Kriminalna organizacija može promijeniti rutu transporta, aplikaciju koju koristi za komunikaciju ili osobu koja prenosi drogu. Međutim, ako veliki kriminalni profit mora biti pretvoren u legalnu imovinu, istražitelji mogu pokušati da rekonstruišu čitav sistem kroz bankarske transfere, kompanije, fakture, nekretnine, luksuznu robu i kripto-imovinu.

Zato evropske službe sve više pokušavaju da kriminalne grupe napadnu na njihovoj ekonomskoj osnovi.

Legalna kompanija može služiti kao paravan. Nekretnina može biti sredstvo za skladištenje kriminalnog profita. Luksuzni automobili mogu biti dio sistema pranja novca, dok kriptovalute dodatno komplikuju trag novca.

U evropskom modelu istrage zato više nije dovoljno pitati ko je prodao drogu. Istražitelji pokušavaju da utvrde ko je finansirao posao, ko je primio profit, gdje je novac završio i kako je kasnije reinvestiran.

ITALIJA I ALBANIJA: 1.800 KILOGRAMA DROGE I SKORO PET MILIONA GOTOVINSKIH PLAĆANJA

Koliko je važna saradnja država pokazuje i operacija Italije i Albanije iz maja 2025. godine.

Eurojust je tada saopštio da su dvije zemlje zadale udarac trima povezanim organizovanim kriminalnim grupama koje su se bavile velikom trgovinom drogom i pranjem novca.

Izdati su nalozi za hapšenje za 52 osumnjičena, uključujući ljude za koje se vjerovalo da se nalaze na najvišim nivoima hijerarhije tih organizacija. Zaplijenjeni su stanovi, kompanije, luksuzna vozila, gotovina, kokain i heroin.

Podaci prikupljeni kroz zajednički istražni tim pokazali su da su kriminalne mreže bile uključene u gotovinska plaćanja od gotovo pet miliona eura, dok je istraga obuhvatila trgovinu sa najmanje 1.800 kilograma kokaina i heroina.

Albanska grupa sa sjedištem u Draču bila je, prema istrazi, uključena u transport i veleprodaju velikih količina kokaina, heroina i kanabisa između Balkana, sjeverne Evrope, Južne Amerike i Apulije u Italiji.

Italijanske grupe su potom preuzimale dio poslova vezanih za preradu, pakovanje i distribuciju droge.

Istraga je trajala godinama, a uključivala je prisluškivanje, video-nadzor, praćenje osumnjičenih i analizu šifrovanih komunikacija. Eurojust je naveo da su upravo dešifrovani razgovori bili jedan od elemenata koji su istražiteljima omogućili da povežu različite djelove mreže.Ć

JOŠE JEDAN PRIMJER: 1.300 KILOGRAMA KOKAINA OD JUŽNE AMERIKE DO ITALIJE

Sličan model primijenjen je u istrazi međunarodne mreže koja je tokom petogodišnje istrage razbijena krajem 2025. godine.

Italijanske, francuske, albanske i švajcarske službe, uz podršku Eurojusta i Europola, uhapsile su 24 člana mreže za koju se sumnjalo da je iz Južne Amerike preko sjevernoevropskih luka prebacila više od 1.300 kilograma kokaina prema Italiji.

Droga je stizala direktno iz Južne Amerike u velike evropske luke, a potom je kamionima prevožena prema Italiji. Tamo je čuvana u šest skladišta, nakon čega su je upravljači skladišta dalje distribuirali i prikupljali novac. Tokom akcije zaplijenjeno je oko tri miliona eura.

I ova istraga pokazuje zašto su evropske luke postale jedan od glavnih frontova borbe protiv organizovanog kriminala.

Problem više nije samo u tome da li će carina pronaći jedan kontejner.

Pitanje je ko je omogućio da kontejner prođe, ko ga je preuzeo, ko je organizovao skladištenje, ko je obezbijedio kamion, ko je preuzeo novac i gdje je završio profit.

Zato velike evropske luke predstavljaju jednu od najvažnijih tačaka u novom modelu evropskog kriminala.

Kokain se sve više ubacuje u legalne tokove međunarodne trgovine, koristeći kontejnere, logističke kompanije i infrastrukturu koja svakodnevno prevozi hiljade legalnih pošiljki.

Zbog toga kriminalne organizacije pokušavaju da pronađu ljude unutar legalnog sistema koji mogu omogućiti pristup kontejnerima, informacijama o pošiljkama ili logističkim rutama.

Korupcija je u takvom sistemu jednako važna kao i sama krijumčarska logistika.

Europol upravo zato u svojim analizama upozorava da kriminalne organizacije pokušavaju da prodru u legalne kompanije i logističke lance, čime sebi stvaraju infrastrukturu koja izgleda kao dio legitimne ekonomije.

ŠIFROVANI TELEFONI: MAFIJA JE MISLILA DA JE KOMUNIKACIJA SIGURNA

Druga velika promjena dogodila se u digitalnom prostoru.

Kriminalne organizacije su godinama koristile posebno zaštićene telefone i šifrovane komunikacione platforme uvjerene da istražitelji ne mogu pročitati njihove poruke.

EncroChat i SKY ECC postali su simbol takvog sistema.

Kada su evropske službe uspjele da dođu do podataka sa tih platformi, otvoren je ogroman broj novih istraga, jer istražitelji nijesu dobili samo pojedinačne poruke, već mogućnost da rekonstruišu odnose između ljudi, kriminalnih grupa, dobavljača, kupaca, logističara i finansijera.

U velikoj evropskoj operaciji objavljenoj u aprilu 2025. godine, policije iz Belgije, Francuske, Njemačke, Holandije, Španije i Turske, uz podršku Europola, uhapsile su 232 osumnjičena nakon istraga koje su koristile podatke sa šifrovanih platformi SKY ECC i ANOM.

Zapljenjeno je više od 300 miliona eura imovine, uključujući 681 nekretninu i 127 vozila, dok su kriminalne mreže povezane sa zapljenom najmanje 21 tone droge i više od 3,3 miliona tableta MDMA.

To je ogroman pomak u odnosu na klasičnu policijsku istragu, jer istražitelji nijesu samo pratili fizičko kretanje osumnjičenih. Analizirali su digitalnu komunikaciju i iz nje rekonstruisali kriminalnu infrastrukturu.

SKY ECC VIŠE NIJE SAMO EVROPSKI POLICIJSKI ALAT

Koliko je takav dokazni materijal postao važan pokazuje i slučaj u Crnoj Gori.

U predmetu protiv Darka Janjića iz Nikšića, Apelacioni sud Crne Gore je u martu 2025. donio presudu kojom je, nakon ponovljenog postupka, Janjića osudio na jedinstvenu kaznu od pet godina zatvora zbog stvaranja kriminalne organizacije i neovlašćene proizvodnje, držanja i stavljanja u promet opojnih droga, što je rpva presuda te vrste na osnovu dokaznog materijala iz SKY ECC prepiski.

U istom predmetu Apelacioni sud je ocjenjivao i zakonitost podataka pribavljenih putem SKY ECC aplikacije i zaključio da su, u konkretnom slučaju, pribavljeni putem međunarodne pravne pomoći od nadležnih francuskih pravosudnih organa i da predstavljaju pravno valjan dokaz.

Vrhovni sud je u julu 2025. odbacio žalbu Janjićevog branioca kao nedozvoljenu, čime je presuda Apelacionog suda postala pravosnažna. Sam Vrhovni sud predmet je objavio pod nazivom „Pravosnažna presuda u predmetu SKY“.

Janjićev predmet tako predstavlja konkretan primjer kako je tehnologija koja je nastala kao dio kriminalne komunikacione infrastrukture postala materijal koji se analizira i u sudskom postupku.

NAJNOVIJI PRIMJER: SKY ECC OTKRIO KRIMINALNO CARSTVO VRIJEDNO 80 MILIONA EURA

Koliko šifrovana komunikacija i finansijska istraga mogu promijeniti tok istrage pokazuje i operacija koju je Europol objavio u junu 2026. godine.

Istraga protiv kriminalne mreže sa Kosova koristila je upravo podatke sa SKY ECC-a. Analizom velikog broja šifrovanih poruka istražitelji su povezali organizaciju sa trgovinom drogom, falsifikovanjem identiteta, ilegalnim oružjem i pranjem novca širom Evrope.

Operacija je trajala tri godine, a istražitelji su kombinovali digitalne podatke sa informacijama prikupljenim u više država kako bi identifikovali ključne članove organizacije, rekonstruisali njenu strukturu i pratili finansijske tokove.

U junu 2026. godine na Kosovu je uhapšeno pet ključnih članova organizacije, a Europol je naveo da je kriminalna infrastruktura bila povezana sa imovinom procijenjenom na oko 80 miliona eura.

Ovaj slučaj pokazuje da SKY ECC više nije samo priča o tome da je policija pročitala određene poruke.

Najvažniji rezultat je mogućnost da se iz hiljada komunikacija napravi mapa kriminalne organizacije – ko sa kim komunicira, ko organizuje transport, ko kontroliše novac, ko je iznad koga i gdje se nalaze ključne tačke mreže.

KRIMINALCI MIJENJU APLIKACIJ, RUTE I LJUDE – POLICIJA POKUŠAVA DA PRATI CIJELI SISTEM

Kada je EncroChat postao kompromitovan, kriminalci su tražili nove načine komunikacije. Kada su istražitelji došli do SKY ECC-a, pojavile su se druge šifrovane platforme. Kada su velike luke postale pod većim nadzorom, krijumčarske grupe počele su da mijenjaju pomorske rute i metode skrivanja droge.

Zbog toga evropske službe sve manje pokušavaju da pobijede mafiju jednom metodom.

Njihov odgovor je kombinacija digitalne forenzike, finansijskih istraga, međunarodne razmjene podataka, zajedničkih istražnih timova, kontrole luka, praćenja imovine, analize komunikacija i koordinisanih hapšenja u više država.

Upravo zato veliki evropski predmeti danas često počinju u jednoj oblasti, a završavaju u potpuno drugoj.

MAFIJA VIŠE NE MORA SAMA DA LIKVIDIRA SUPARNIKE

Evropske službe istovremeno moraju da odgovore i na novu vrstu kriminalnog poslovnog modela – takozvani „violence-as-a-service“, odnosno nasilje koje se naručuje od drugih kriminalaca.

Europol je početkom 2025. objavio slučaj u kojem je sukob oko trgovine drogom u Njemačkoj prerastao u angažovanje kriminalaca iz Holandije za izvršavanje nasilnih napada u Njemačkoj.

Tokom istrage uhapšene su 23 osobe, a slučaj je uključivao eksplozivne napade i otmice. Istražitelji su naveli i mogućnost da su u pojedinim napadima korišćeni maloljetnici.

Još važniji korak napravljen je u aprilu 2025. godine, kada je Europol formirao OTF GRIMM, operativnu grupu u kojoj učestvuju Švedska, Belgija, Danska, Finska, Francuska, Njemačka, Holandija i Norveška.

Cilj je identifikovanje i razbijanje mreža koje pružaju nasilje kao uslugu, pri čemu se posebna pažnja posvećuje regrutovanju mladih preko društvenih mreža i aplikacija za komunikaciju.

Europol navodi da kriminalne organizacije koriste kodirani jezik, mimove, gamifikaciju i obećanja novca, statusa ili pripadnosti kako bi regrutovale mlade ljude, a zatim ih koristile za prijetnje, napade, trgovinu drogom, sajber napade i nasilne iznude.

Za kriminalnu organizaciju to ima ogromnu prednost: čovjek koji izvršava nasilje može biti veoma daleko od onoga ko ga je naručio.

CILJ VIŠE NIJE SAMO DA MAFIJA GUBI LJUDE – CILJE JDA IZGBUI SPOSOBNOST POSLOVANJA

Upravo je to možda najveća promjena u evropskom odgovoru na organizovani kriminal.

Ako se uhapsi jedan član kriminalne grupe, organizacija može pronaći njegovu zamjenu.

Ako se zaplijeni jedna pošiljka, druga može krenuti novom rutom.

Ako se ugasi jedna aplikacija, kriminalci mogu preći na drugu.

Ali ako se istovremeno razbiju logistika, finansije, komunikacije, kompanije, imovina i ljudi na vrhu mreže, organizacija gubi mnogo više od jednog člana.

Zato se današnja evropska borba protiv mafije vodi na nekoliko frontova istovremeno – u lukama gdje ulazi droga, u telefonima gdje se dogovara posao, u bankama gdje se kreće novac, u kompanijama kroz koje se pere profit, na internetu gdje se regrutuju novi izvršioci i u sudnicama gdje se odlučuje da li prikupljeni materijal može postati dokaz.

Mafija je, dakle, postala transnacionalni biznis, ali je i evropski odgovor počeo da poprima istu karakteristiku.

Europol povezuje policijske informacije, Eurojust povezuje tužilaštva, zajednički istražni timovi povezuju države, finansijske istrage povezuju tokove novca, a digitalna forenzika povezuje ljude koji su godinama vjerovali da razgovaraju izvan domašaja policije.

I upravo u tome leži nova evropska strategija: ne tražiti samo kriminalca koji je izvršio djelo, već rekonstruisati čitav sistem koji mu omogućava da kriminal pretvori u biznis.

standard.co.me