Četnički pokret ponovo u centru pažnje, Pljevlja postala ključni centar revizionizma u Crnoj Gori
Radi se o nastavku onoga što se već normalizuje kroz djelovanje partija vlasti na svim nivoima. Sa onoga što je bio klasični revizionizam, sada se prešlo u fazu normalizacije revidiranih stavova, rekao je Kalezić
Istorijski revizionizam više nije samo rijetka pojava u crnogorskom društvu. On ovih dana sve više postaje „tražena ideologija“, kojoj tek poneko pokušava da stane na put. Nakon i dalje neriješenog slučaja postavljanja, uklanjanja i sklanjanja u vjerski objekat spomenika osuđenom ratnom zločincu i vođi četnika u Crnoj Gori tokom Drugog svjetskog rata Pavlu Đurišiću, sala Skupštine opštine Pljevlja u subotu uveče širom će otvoriti vrata za promociju knjige o Dragoljubu Draži Mihailoviću i njegovim najbližim saradnicima.
Predstavljanje naslova „Vitezovi Karađorđeve zvezde JVuO 1941–1945“ organizuje Odbor za izgradnju crkve Pomirnice, inače jedan od izdavača spornog djela koje je već imalo više predstavljanja u Srbiji i Republici Srpskoj. Na čelu ovog (zvanično) nevladinog udruženja je Novica Stanić, sada predsjednik lokalnog Pokreta za Pljevlja, a nekadašnji poslanik i visoki funkcioner Narodne stranke, zatim Srpske narodne stranke, te Nove srpske demokratije.
Knjigu potpisuju Dejan Đerić i Zoran Nedeljković koji su se i ranije bavili istom tematikom, dok su autori recenzija general-pukovnik Milosav Simović i renomirani pjesnik i akademik Matija Bećković, poznat po negiranju crnogorske nacije. O sadržaju dovoljno govori činjenica da se na naslovnoj strani nalaze fotografije najpoznatijih četničkih komandanta, čije biografije obiluju najstrašnijim zločinima počinjenim upravo u periodu na koje se fokusiraju autori knjige. Tu su, očekivano, Mihailović i Đurišić, kao i drugi najpoznatiji članovi četničkog pokreta Momčilo Đujić, Petar Baćović, Zaharije Ostojić, Dobroslav Jevđević i Nikola Kalabić. Na naslovnici je i kralj Petar II Krađorđević koji se zvanično odrekao od četničkog pokreta 1944.godine govorom na BBC i koji je tokom II Svjetskog rata bio u Londonu.
U trenutku kada se u pojedinim državama nastalim nakon raspada Jugoslavije gubi granica između pobjednika i gubitnika, zločinaca i žrtava, istorijski revizionizam Drugog svjetskog rata „uzima maha“ tamo gdje se istorija i dalje „čita“ isključivo kao nacionalno štivo.
U Crnoj Gori, koja je stoljećima na vjetrometini različitih uticaja uspjela da ostane svoja, te granice su se izbrisale baš onda kada je naša država konačno trebalo da pokaže „evropsko lice“.
Za Danila Kalezića, političkog analitičara i saradnika na Istorijskom institutu Univerziteta Crne Gore, promocije knjiga poput ove u Pljevljima nijesu iznenađenje.
– Radi se o nastavku onoga što se već normalizuje kroz djelovanje partija vlasti na svim nivoima. Sa onoga što je bio klasični revizionizam, sada se prešlo u fazu normalizacije revidiranih stavova – rekao je on za Pobjedu.
Kako je precizirao, to više nijesu stvari koje svakodnevno ponavljaju, već „pokušavaju da reinterpretiraju istoriju na način koji njima odgovara“.
– Sramotno je da je jedna opština – i politička zajednica uopšte – pristala na to. Ali, to je „nova crnogorska normalnost“. Mi, kao građanska zajednica i ljudi koji kritično promišljaju dešavanja u Crnoj Gori, treba da nađemo način da se tome odupremo. Jer, ovo je već sada postalo politički mejnstrim – naveo je on.
No, Kalezić smatra da niko više nije začuđen takvim razvojem događaja.
– No, frapantna je brzina kojom su nametnuli novo očitavanje i interpretacija naše prošlosti – rekao je on.
Prema njegovim riječima, dva ključna faktora su ubrzala usvajanje ovakvih narativa.
– Generalno, postoji jedna vrsta neobrazovanosti koja vlada na svim nivoima u srpskom društvu. S druge strane, postoji i loša namjera ljudi koji nose taj projekat, jer oni vrlo dobro znaju šta rade. Oni nijesu zavedeni, to im nije nametnuto, već vrlo dobro znaju šta je cilj. A to je da se Crnoj Gori oduzmu karakteristike države. To će uraditi tako što će joj izmijeniti prošlost. Jer, revidiranje prošlosti je cilj kojem su oni temeljno i aktivno posvećeni još otkad je Crna Gora vratila nezavisnost, 2006. godine – zaključio je sagovornik našeg lista.
POGREŠNA KNJIGA
Prema svjedočenju dvojice autora, knjiga „Vitezovi Karađorđeve zvezde JVuO 1941–1945“ nastajala je od 1990. godine, kada je Nedeljković počeo da prikuplja svjedočanstva učesnika i potomaka pripadnika četničkog pokreta, dok se Đerić tome pridružio prije desetak godina. Kako su precizirali tokom proteklih promocija, građu su dobili iz privatnih arhiva uz pomoć mreže saradnika iz Crne Gore, Srbije i Republike Srpske. No, na kraju su se u njihovom djelu našli i djelovi arhivske građe iz Vojnog arhiva u Beogradu, kao arhiva Jugoslavije, Srbije, grada Beograda i drugih državnih institucija. Imenovali su oko 1.100 nosilaca „Karađorđeve zvezde“ iz Drugog svjetskog rata, ali ni jedan od odlikovanih nije fizički dobio taj orden.
Prema riječima bivšeg direktora Vojnog arhiva i autora predgovora, Dragana Krsmanovića, knjiga počiva na „najčvršćim izvorima“ i predstavlja „do sada najobimniju i najsveobuhvatniju monografiju o JVuO“. S obzirom na to odakle su podaci stizali, ne treba sumnjati da su pouzdani, ali se postavlja pitanje na koji način i s kojim ciljem su oni interpretirani kako bi dobili finalni oblik.
Djelo je već predstavljeno na više promocija, a promocija u Pljevljima biće prva i, nadamo se, jedina u Crnoj Gori.
ODABRANI ZLOČINCI
Draža Mihailović nerijetko se naziva vrhovnim komandantom Jugoslovenske vojske u otadžbini tokom cijelog Drugog svjetskog rata. Činjenica je, pak, da je ta vojska prestala i zvanično da postoji kapitulacijom Kraljevine Jugoslavije, 17. aprila 1941. godine. Mihailović je odgovoran za brojne zločine četničkih jedinica, uključujući etnička čišćenja muslimanskog i hrvatskog stanovništva u Sandžaku, istočnoj Bosni i Hercegovini, Crnoj Gori i Lici, što je planirano u „Instrukcijama“ koje je sljedbenicima dao u decembru 1941. godine. Osuđen je i za saradnju s Italijanima, a kasnije i Njemcima.
Pavle Đurišić, komandant četnika u Crnoj Gori, poznat je po stravičnim masakrima nad muslimanima u BiH i Crnoj Gori tokom 1943. godine, u što se ubrajaju pokolji u Pljevljima, Čajniču, Foči i Bijelom Polju. Njegove jedinice ubile su desetine hiljada civila, uključujući žene i djecu, a o „čišćenju“ sjevera Crne Gore otvoreno je pisao Mihailoviću.
Momčilo Đujić bio je komandant Dinarske četničke divizije. Odgovoran je za masovne zločine nad hrvatskim i muslimanskim stanovništvom u Lici, sjevernoj Dalmaciji i zapadnoj BiH, gdje su njegove jedinice palile sela, ubijale civile i protjerivale nesrpsko stanovništvo. Istovremeno je sarađivao sa Italijanima u borbi protiv partizana tvrdeći da to radi zbog zaštite srpskog stanovništva.
Petar Baćović, komandant Hercegovačkog korpusa, izvršio je masovne zločine protiv muslimana i Hrvata u Hercegovini i istočnoj Bosni paljenjem sela i masakrima civila, često u sadejstvu sa Italijanima.
Zaharije Ostojić, četnički komandant i Mihailovićev pomoćnik za Bosnu i Sandžak, bio je ključni čovjek za sprovođenje genocida nad muslimanskim stanovništvom u Foči, Goraždu i Višegradu na istoku BiH, a njegov potpis nalazi se i na naređenjima za etničko čišćenje od nesrpskog stanovništva.
Dobroslav Jevđević, komandant četnika u istočnoj BiH, blisko je sarađivao s Italijanima kroz zajedničke operacije protiv partizana. Odgovoran je i deportacije i etnička čišćenja kroz masovne pokolje muslimanskog stanovništva u istočnoj BiH.
Nikola Kalabić, komandant Gorske garde Mihailovića, bio je poznat po brutalnosti jer je palio cijela sela i ubijao civile. Njegova jedinica učestvovala je u represijama partizanskih porodica širom Srbije.
PLJEVALJSKI DOMAĆINI
Promocija sporne knjige u Pljevljima stiže samo pet dana nakon što je predsjednik te opštine, Dario Vraneš priredio Svečanu akademiju povodom Dana srpskog jedinstva, gdje je održao vatreni govor poručujući kako je „Brisel blizu, ali su Beograd, Banjaluka, Prizren i Knin još bliži“. Naglasio je da „Srbi žele evropske vrijednosti, ali ne po cijenu gubitka identiteta“, dodajući da „više vjeruju u dobre namjere Milorada Dodika nego u namjere Ursule fon der Lajen“.
Kako je dodao, „srpski narod i danas živi u više država“, ali se ne smije dozvoliti „da ga neprijatelji razjedine“.
– Ako se okupljaju ljudi iz Foče, Kosovske Mitrovice ili Kikinde, to nije međunarodni, već jednonarodni skup – kazao je on i dodao da „srpsku trobojku treba da nose svi Srbi“.
Vraneš je dalje poručio kako „Srbi moraju biti ravnopravni u Crnoj Gori poslije decenija diskriminacije“, te da je „opstanak nacije kroz istoriju bio moguć samo jedinstvom“. Govor je zaokružio čestitkama „svem srpskom narodu“, predsjedniku Srbije Aleksandru Vučiću, kao i Dodiku, prvom čovjeku Republike Srpske čija je pozicija trenutno u sjenci pravosnažne sudske presude da se ne može baviti politikom zbog brojnih zloupotreba položaja. Predsjednik opštine Pljevlja završio je besjedu porukom: „Dogodine u Prizrenu“. Među zvanicama ovog događaja bili su i vladika Srpske pravoslavne crkve Atanasije, te predsjednik Srpskog nacionalnog vijeća i nekadašnji poslanik Momčilo Vuksanović.
Podsjećamo, Vraneš naklonost Vučiću i Srbiji iznosi ne samo u Crnoj Gori, već i van nje. Jedan je od predsjednika crnogorskih opština koji je često i rado viđeni gost u Beogradu. Redovan je na svim okupljanjima na kojima učestvuju regionalni političari zagovornici „srpskog sveta“ i sljedbenici čuvenog kontroverznog Memoranduma Srpske akademije nauka i umetnosti.
Izostanak bilo kakve reakcije države u slučaju postupanja Vraneša, kao i organizacije promocije knjige o ratnim zločincima mjesec i po nakon što su Berane i njegova okolna sela posljednji put bila destinacija volšebnih pojavljivanja i nestajanja spornog spomenika ozloglašenom četničkom vođi Pavlu Đurišiću, ne dovodi u pitanje postupanje nadležnih institucija. Sada je očigledno da će reagovati samo na pritisak javnosti i samo za one slučajeve kada se ne mogu „izvući“ na bilo koji drugi način. Zato će kip Đurišića u konaku zakonom zaštićenog crnogorskog kulturnog dobra, Manastira Đurđevi Stupovi, i dalje biti pravi primjer što je sve dozvoljeno u ovoj državi – bez obzira i na Ustav, i na sve zakone. Kristina JERKOV
Revizionizam i u „redovima“ AI
U eri izuzetno brzog tehnološkog napretka, sve je više izazova s kojima se sreće istoriografija i oni koji je proučavaju. Konkretno, ako želite da saznate više o četnicima i njihovim (zlo)djelima tokom Drugog svjetskog rata koristeći vještačku inteligenciju (AI), možete naići na prilično različite stavove.
Tako Gemini kojeg koristi Google navodi da je riječ o „kompleksnim i još uvijek kontroverznim istorijskim narativima“, koji se ne mogu dovesti u istu ravan sa, recimo, Adolfom Hitlerom ili Benitom Musolinijem.
– Razlika je u stepenu istorijske utvrđenosti i konsenzusa o ulozi i djelima neke ličnosti. Za globalno priznate zločince čija je odgovornost nesporna i dokumentovana, pružiću informacije. Za druge slučajeve, gdje postoji velika polemika i odsustvo univerzalnog konsenzusa, biću neutralniji i preporučiti dalje istraživanje iz vjerodostojnih izvora – precizira ovaj AI model.
S druge strane, ChatGPT očigledno nema problem s tumačenjem uloge četničkog pokreta između 1941. i 1945. godine.
– Ovo su najistaknutiji komandanti koji su bili odlikovani „Karađorđevom zvezdom“, a svi su povezani sa ratnim zločinima i genocidnim akcijama nad civilima tokom Drugog svjetskog rata – navodi ovaj AI model, te dokumentovano navodi zlodjela zbog koji su oni preživjeli i osuđeni.
Očigledno, istorijskog revizionizma nijesu pošteđene ni najveće baze podataka iz kojih se sve češće i sve više crpe informacije koje se tiču svih segmenata društvenog života na globalnom nivou.
pobjeda.me
