Vojnici ga čvrsto vezuju i nastavljaju zlostavljati, a zatim jedan od njih izvlači elektrošoker i pušta struju kroz njegovo tijelo. Tako Palestinac Essa* opisuje što je doživio u izraelskom pritvoru, piše Guardian u saradnji s mrežom Arab Reporters for Investigative Journalism (ARIJ).

Više od godinu i po dana kasnije na njegovom tijelu i dalje su vidljivi ožiljci od elektrošokova. Prema analizi Međunarodnog savjeta za rehabilitaciju žrtava mučenja, raspored dvostrukih ožiljaka upućuje na to da je bio izložen ponovljenim električnim udarima dok je bio čvrsto vezan.

Istraga upućuje na zaključak da je Essa vjerovatno mučen elektrošokerom Taser američke kompanije Axon Enterprise. Njegov slučaj jedan je od više navoda o korišćenju takvih uređaja za mučenje palestinskih zatvorenika.

Svjedočanstva iz izraelskih zatvora

Essa (43) uhapšen je u izbjegličkom kampu Jabalia u januaru 2024. godine. Tamo se nalazio nakon što su mu obje noge amputirane zbog povreda zadobijenih u izraelskom raketnom napadu na njegov dom. Bio je zatvoren u izraelskom zatvoru Ofer, a pušten je u oktobru 2025.

Još trojica bivših zatvorenika tvrde da su ih izraelski vojnici između 2024. i 2025. mučili Axonovim elektrošokerima. Jedan od njih ispričao je da su ga tokom pritvora 2024. polivali vodom kako bi pojačali djelovanje električne struje prije upotrebe Tasera. Tvrdi da i danas ima ozbiljne zdravstvene posljedice, uključujući teško oštećenje vida, grčeve i česte nesvjestice.

Palestinska Komisija za pitanja zatvorenika i bivših zatvorenika u avgustu 2025. upozorila je i na mučenje u zatvoru Gilboa. Prema njenom izvještaju, zatvorenike su izlagali elektrošokovima, odvlačili ih pod tuševe u zatvorskom dvorištu, polivali vodom i ponovo mučili strujom. U izvještaju nije navedeno koji je model oružja korišćen.

Izraelska vojska: Zlostavljanje zatvorenika strogo je zabranjeno

Organizacije za zaštitu ljudskih prava upozoravaju na brojne navode o mučenju i zlostavljanju Palestinaca u izraelskim pritvorima. Portparol Izraelskih odbrambenih snaga (IDF) izjavio je da je zlostavljanje zatvorenika strogo zabranjeno te da se sredstva za vezivanje koriste „samo u izuzetnim okolnostima koje opravdavaju njihovu upotrebu, u skladu s izraelskim i međunarodnim pravom te naređenjima IDF-a“.

Elektrošoker se spominje i u postupku protiv petorice izraelskih vojnika zbog seksualnog zlostavljanja palestinskog zatvorenika u kampu Sde Teiman u julu 2024. U istrazi koju je vodio glavni vojni tužilac Itai Ofir navedeno je da su vojnici tokom zlostavljanja koristili Taser, a zatvorenik je nakon toga hospitalizovan.

Odbor UN-a protiv mučenja u novembru 2025. upozorio je na navode o mučenju elektrošokovima u izraelskim pritvorima.

Odbor je istakao da su se „mučenje i zlostavljanje naglo intenzivirali nakon 7. oktobra 2023. godine“ te izrazio „ozbiljnu zabrinutost zbog raširenih navoda o seksualnom zlostavljanju palestinskih zatvorenika… uključujući silovanja… seksualizovane oblike mučenja… te puštanje struje kroz genitalije i anus“.

Američki proizvođač godinama sarađuje s Izraelom

Axon Enterprise, ranije poznat kao Taser International, proizvodi elektrošokere u američkoj saveznoj državi Arizoni. Njihov izvoz nadzire američko Ministarstvo trgovine, koje pri izdavanju dozvola razmatra i postoje li dokazi o kršenju ljudskih prava u zemlji uvoznici.

Saradnja Axona i izraelskih institucija traje od 1995. godine. Tadašnji izraelski policijski komesar Yohanan Danino 2013. privremeno je obustavio korišćenje Tasera nakon objavljivanja snimka na kojem je izraelski građanin više puta izložen elektrošokovima. Slučaj je naveden i u izvještaju američkog Stejt departmenta iz 2014. godine.

Tri godine kasnije, 2016., kompanija MR Hunter postala je Axonov distributer u Izraelu i potpisala ugovor vrijedan oko tri miliona funti za isporuku uređaja Taser X26P izraelskim bezbjednosnim službama. Axon je 2025. kao svog distributera naveo drugu izraelsku kompaniju, Goren-Kidon Group, koja Taser nudi izraelskoj policiji, ministarstvima nacionalne bezbjednosti i odbrane te zatvorskoj službi.

Uprkos upozorenjima o mogućim zloupotrebama, Axon je u junu 2025. u Izraelu organizovao konferenciju na kojoj je predstavnicima bezbjednosnih službi predstavio najnovije modele elektrošokera. Dva snimka koja je iste godine objavila izraelska zatvorska služba prikazuju uređaje koji izgledom odgovaraju Axonovim Taserima, za koje Essa i još trojica bivših zatvorenika tvrde da su korišćeni protiv njih.

„Većina oružja dolazi iz SAD-a“

Amani Al-Sarhanah iz Kluba palestinskih zatvorenika, organizacije za zaštitu ljudskih prava, upozorava da elektrošokeri nijesu jedino sredstvo koje se, prema svjedočanstvima zatvorenika, koristi za mučenje. Ističe da nije uvijek moguće utvrditi tačan model uređaja ni njegovog proizvođača.

„Elektrošokovi su možda samo jedna od desetina vrsta oružja koja se koriste protiv njih. Ne znamo tačno o kojim se modelima radi niti koje ih kompanije isporučuju. Ipak, sa sigurnošću znamo da većina oružja koje Izrael uvozi na ovaj ili onaj način potiče iz Sjedinjenih Država“, rekla je.

Od oktobra 2023. zabilježena je smrt 92 Palestinca u izraelskom pritvoru. Prema izvještaju grupe izraelskih nevladinih organizacija, samo je jedan izraelski vojnik krivično gonjen zbog zlostavljanja zatvorenika iz Gaze.

Amnesty International navodi da je opširno dokumentovao rizike povezane s korišćenjem elektrošokera. Organizacija je ranije zatražila da se takva oprema obuhvati UN-ovim Ugovorom o trgovini oružjem, kojim se reguliše međunarodna trgovina konvencionalnim naoružanjem.

gradski.me