Izvještaj o ispunjenosti privremenih mjerila (IBAR) za Albaniju predstavlja prekretnicu koja u potpunosti mijenja geopolitičku dinamiku na Zapadnom Balkanu.
Rama i Spajić
Iako je Crna Gora dugo važila za apsolutnog predvodnika u procesu evropskih integracija, poslednji signali iz Brisela jasno pokazuju da ni Tirana više ne zaostaje. Ovaj novi korak za Albaniju znači zeleno svjetlo za otvaranje ključnih pregovaračkih poglavlja i ulazak u završnu fazu tehničkih reformi, čime se otvara realan prostor da se ostvare predviđanja da bi ta država mogla postati punopravna članica EU odmah nakon Crne Gore, već 2029. godine. Ovakav scenario dodatno pojačava utisak da se u Briselu postepeno napušta koncept regate i da se Albanija profiliše kao ozbiljan partner koji može parirati tradicionalnim favoritima.
Kada se uporede evropski putevi dviju susjednih država, očigledna je razlika u vremenu i političkom kontekstu. Crna Gora je pregovore sa Evropskom unijom zvanično otvorila još u junu 2012. godine, što znači da je već punih 14 godina u procesu usklađivanja svog zakonodavstva sa evropskim standardima. S druge strane, Albanija je zvanični početak pregovora dočekala tek u julu 2022. godine, nakon višegodišnjeg čekanja i uslovljavanja u paketu sa Sjevernom Makedonijom. Ipak, dinamika kojom Tirana sada prolazi kroz briselske filtere sugeriše da decenijska prednost Crne Gore može biti brzo dostignuta ukoliko se nastavi trenutni tempo administrativnih reformi. Dok je Podgorica godinama kuburila sa unutrašnjim političkim krizama i blokadama institucija koje su usporile tehnički dio posla, susjedna država je uspjela da izgradi stabilan pregovarački aparat, sa visokim stepenom političke kohezije unutar same administracije.
U svjetlu najnovijih događaja, jasno je da albanski premijer Edi Rama nije uzalud koristio međunarodne forume za zbijanje šala na račun Crne Gore i njene pregovaračke pozicije. Njegove duhovite, ali politički vrlo proračunate upadice, naročito one upućene crnogorskom premijeru Milojku Spajiću tokom panela u Londonu i UAE, sada dobijaju potpuno drugačiji smisao. Rama je tada, komentarišući izjave o viševjekovnoj državnosti i veličini Crne Gore, u svom prepoznatljivom stilu dobacivao Spajiću da je Crna Gora “veća od Grčke i Srbije”, pa čak i da “ima 50 miliona građana”. Dok se Spajić na te upadice kiselo smješkao, Ramina strategija je zapravo bila skretanje pažnje na činjenicu da administrativna veličina i dužina pregovaračkog staža više nisu garancija za ekskluzivnost na putu ka EU. To je bila jasna poraka da dužina trajanja pregovora gubi vrijednost pred trenutnom efikasnošću, čime je Rama slao signale briselskim zvaničnicima da je njegova zemlja spremna za ubrzani prelazak iz jedne faze u drugu.
Ovakav razvoj događaja definitivno pokreće ozbiljna pitanja unutar crnogorske diplomatije, koja se previše oslanjala na stečeni status lidera u procesu proširenja. Albanija je uspjela da prevaziđe početne prepreke u reformi pravosuđa koje su dugo kočile njen napredak, te da kroz rigorozan proces vetinga sudija i tužilaca stekne dodatne poene i kod najskeptičnijih članica Evropske unije. Sada kada je realnost pokazala da IBAR više nije rezervisan samo za odabrane, Podgorica se suočava sa utiskom da bi svako dalje kašnjenje u ispunjavanju završnih mjerila moglo biti kobno za njenu dugogodišnju poziciju predvodnika procesa proširenja na Balkanu.
Nova faza u koju Albanija stupa nakon IBAR-a nameće obavezu Podgorici da ubrza sopstvene procese. Regionalno partnerstvo i dalje postoji na papiru, ali realna politika pokazuje da je trka za članstvo postala otvorena.
Dan portal
