Aktom se propisuje ko ima pravo na povlasticu, kao i pravo na pratioca tokom ostvarivanja prava na povlasticu na putovanje (pri čemu pratiocu pripada naknada troškova putovanja u jednakom iznosu). Pratilac je obično roditelj, staratelj ill dijete lica sa invaliditetom.

U 2025. godini ukupan broj osoba koje su koristile pravo na povlastice na putovanje bio je 51.418. Ukupno je za ove svrhe potrošeno 14.441.641 eura. Procjenjeni trošak za 2026. godinu na povlastice na putovanje lica sa invaliditetom je 10 miliona eura

Ko može ostvariti pravo na povlasticu?

Predlogom zakona definisano je da pravo na povlasticu na putovanje ima korisnik lične invalidnine, korisnik dodatka za njegu i pomoć i djeca i mladi koji su ostvarili pravo na pomoć za vaspitanje i obrazovanje djece i mladih sa posebnim obrazovnim potrebama, u skladu sa propisom iz oblasti socijalne i dječje zastite i korisnik njege i pomoći drugog lica, koji je to parvo ostvario u skladu sa propisom iz oblasti penzijskog i invalidskog osiguranja.

Definisano je da pravo na povlasticu na putovanje ima lice kome je utvrđen status lica sa invaliditetom i najmanje treći stepen potrebne podrške za ravnopravno ukijučivanje u društvo u skladu sa zakonom kojim se uređuje jedinstveno vjestačenje invaliditeta.

Pravo na povlasticu na putovanje kao pomoć za vaspitanje i obrazovanje ima i dijete i mlado lice kome je utvrđen status lica sa invaliditetom i najmanje drugi stepen potrebne podrške za ravnopravno ukijučivanje u društvo koje je ukijučeno u proces vaspitanja i obrazovanja u skladu sa zakonom kojim se uređuje vaspitanje i obrazovanje djece sa posebnim obrazovnim potrebama.

Pravo na povlasticu na putovanje može da ostvari crnogorski drzavljanin sa prebivalištem na teritoriji države,  stranac sa odobrenim privremenim ili stalnim boravkom u državi kao i azilant i stranac pod supsidijarnom zaštitom, u skladu sa zakonom. Sredstva za ostvarivanje prava propisanog zakonom obezbjeđuju se u budžetu Crne Gore.

Korišćenje prava na povlasticu na putovanje

Predlogom zakona definisano je da lice sa invaliditetom ima pravo na povlasticu na dvanaest putovanja u toku jedne kalendarske godine.

“Lice sa invaliditetom koje je u radnom odnosu ima pravo i na povlasticu na putovanje od mjesta prebivališta, odnosno boravišta do mjesta rada, ako su udaljeni do 80 km u jednom pravcu, kao i povratak u mjesto prebivališta, odnosno boravišta, za svaki dan proveden na radu”, propisano je u predlogu zakona.

Postupak za ostvarivanje prava na povlasticu na putovanje pokreće se na zahtjev lica sa invaliditetom ili njegovog pratioca. Zahtjev za ostvarivanje prava na povlasticu na putovanje podnosi se Centru za socijalni rad na čijoj teritoriji lice sa invaliditetom ima prebivalište, odnosno boravište. Centar je dužan da donese rješenje o pravu na povlasticu na putovanje najkasnije u roku od 15 dana od dana podnošenja zahtjeva.

Zahtjev za naknadu troškova za ostvareno putovanje podnosi korisnik povlastice na putovanje ili njegov pratilac. Zahtjev se podnosi centru u roku od 45 dana od ostvarenog putovanja.

Neujednačena praksa među opštinama

U Izvještaju o sprovedenoj analizi procjene uticaja propisa se ističe da Zakon o povlastici na putovanje lica sa invaiiditetom treba da riješj više problema koji proizilaze iz primjene važećeg zakona.

“Prije svega, u praksi je prisutna značajna neujednačenost među centrima za socijaini rad, jer se zakonske odredbe tumače na razlidite načine, što dovodi do nejednakog tretmana korisnika u različitim opštinama. Osobe sa invaiiditetom su suočene sa složenim i često opterećujućim administrativnim procedurama, koje se dodatno komplikuju zahtjevima koji nijesu predviđeni zakonom, već predstavijaju rezultat praksi. Zakon u postojećem obliku takođe sadrži nedovoljno precizne odredbe, posebno kada je riječ o rokovima, dokazima za ostvarivanje prava, statusu pratioca i ograničenju korišćenja prava po više osnova. Zbog nedovoijno jasnih procedura i slabe kontrole otvara se prostor za zloupotrebe, dok u evidencijama nadležnih organa postoje brojni nedostaci koji otežavaju praćenje i kontrolu korišćenja prava”, konstatuje se u izvještaju.

Posljedice postojećih problema su, kako se dodaje, višestruke, a najvažnija među njima odnosi se na nejednak pristup pravima, jer korisnici u različitim opštinama imaju različito iskustvo u ostvarivanju prava na povlastice.

“Složene procedure i nejasne smjernice demotivišu osobe sa invaiiditetom da uopšte koriste ovo pravo, što dovodi do smanjenog broja korisnika i narudšva svrhu zakona. Istovremeno, slaba kontrota povećava rizik od zloupotreba, dok visoki izdaci iz budžeta nisu praćeni adekvatnim mehanizmima koji bi osigurali efikasnost i pravičnost sistema. Sve ovo utiče na smanjeno povjerenje korisnika u institucije i narušava pravnu sigurnost. Najviše oštećeni subjekti su osobe sa invaiiditetom, koje se suočavaju sa administrativnim barijerama, nejednakim tretmanom i otežanim ostvarivanjem svojih prava. Pratioci osoba sa invaiiditetom takođe trpe posljedice zbog nejasnih procedura i različitih zahtjeva medu opštinama. Centri za sgcijaini rad i nadležni organi su dodatno opterećeni administrativnim poslovima I otežanim procesima kontrole, dok državni budžet snosi velike izdatke koji nijesu u potpunosti praćeni adekvatnim evidencijama i jasnim pravilima. Ukoiiko se propisi ne izmijene, moze se očekivati da se postojeći problemi dodatno prodube. “Status quo” opcija nije prihvatljiva jer bi se neujednačena praksa među opštinama nastavila i vjerovatno pojadala, što bi dodatno ugrozilo načelo jednakosti. Ovakav razvoj situacije udaijio bi sistem od standarda Konvencije UN o pravima osoba sa invaliditetom i preporuka međunarodnih tijela, čime bi se dodatno oslabila usklađenost domaćeg zakonodavstva sa medunarodnim obavezama”, zaključuje se u izvještaju.

S.G.

Adria.tv