Trenutni obuhvat od svega 13 odsto među djecom rođenom 2024. godine, najniži u Evropi i među najnižima u svijetu, znači da je većina djece u Crnoj Gori nezaštićena i izložena velikom riziku od jedne od najzaraznijih bolesti. Ako se ovaj trend ne preokrene, nije pitanje da li će doći do epidemije, već kada će se ona dogoditi – izjavio je šef predstavništva UNICEF-a u Crnoj Gori Mikele Servadei
Foto: UGC
Ilustracija
Pravovremeni obuhvat prvom dozom MMR vakcine kod djece rođene 2024. godine u Crnoj Gori iznosi svega 13,2 odsto, što je najniži nivo u Evropi i među najnižima u svijetu, saopštili su iz UNICEF-a povodom Svjetske nedjelje imunizacije, pozivajući se na podatke Instituta za javno zdravlje (IJZ) Crne Gore iz aprila ove godine. Obuhvat je 2013. godine iznosio 88 odsto, što ukazuje na opasan i strmoglav pad.
MMR vakcina, koja štiti od malih boginja (morbila), zauški i rubeole, daje se sa navršenih 12 mjeseci života. Da bi se postigao kolektivni imunitet protiv malih boginja, jedne od najzaraznijih bolesti na svijetu, neophodno je da bude vakcinisano više od 95 odsto populacije. Crna Gora je od tog praga udaljena više nego ijedna druga evropska država. Na globalnom nivou, male boginje svakodnevno odnose skoro 300 života.
– Trenutni obuhvat od svega 13 odsto među djecom rođenom 2024. godine, najniži u Evropi i među najnižima u svijetu, znači da je većina djece u Crnoj Gori nezaštićena i izložena velikom riziku od jedne od najzaraznijih bolesti. Ako se ovaj trend ne preokrene, nije pitanje da li će doći do epidemije, već kada će se ona dogoditi – izjavio je šef predstavništva UNICEF-a u Crnoj Gori Mikele Servadei.
Među razlozima zbog kojih obuhvat opada, iz UNICEF-a i IJZ-a navode širenje dezinformacija, nepovjerenje i nedovoljnu informisanost roditelja, te izazove u dostupnosti kvalitetnih zdravstvenih usluga u pojedinim zajednicama.
Trideset hiljada djece bez ijedne doze
Razmjere problema postaju jasnije kada se pređe sa procenata na apsolutne podatke.Iz IJZ-a su početkom februara saopštili da više od 18.000 djece predškolskog uzrasta nije primilo nijednu dozu MMR vakcine, dok je među onima koji su napunili 18 godina, taj broj mnogo veći.
Najteže komplikacije razvijaju djeca mlađa od pet godina.
Pad iz godine u godinu
Podaci IJZ-a, koje je ta zdravstvena ustanova ove sedmice dostavila Agenciji MINA, pokazuju da pad nije nagao, nego dosljedan i kontinuiran. Kod generacija osnovaca, rođenih između 2011. i 2019. godine, ukupni obuhvat prvom dozom iznosi 87,1 odsto. Kod predškolaca, rođenih u periodu od 2020. do 2024, obuhvat je gotovo prepolovljen i iznosi 51,3 odsto.
Posmatrano po pojedinačnim godištima, pad je linearan: za 2020. godište obuhvat iznosi 78,9 odsto, za 2021. godište 69,5 odsto, za 2022. godište 56,4 odsto, za 2023. godište 35,3 odsto, dok je kod djece rođene 2024. godine pao na 13,2 odsto.
– Takvi nivoi vakcinacije nijesu dovoljni za postizanje kolektivnog imuniteta, koji se smatra dostignutim tek kada je obuhvat iznad 95 odsto – upozorili su iz IJZ-a.
Crna Gora i evropski prosjek
Prema podacima Svjetske zdravstvene organizacije na koje se poziva IJZ, obuhvat prvom dozom MMR vakcine na nivou evropskog regiona u posljednjim godinama iznosi približno 93 do 94 odsto. Iako je riječ o relativno visokom prosjeku, i on ostaje ispod praga od 95 odsto neophodnog za kolektivni imunitet.
Prosjek, međutim, prikriva značajne razlike između država. Portugal, Španija i Mađarska uglavnom dostižu ili se približavaju ciljnom obuhvatu. S druge strane, niži obuhvat zabilježen je u Rumuniji, Bugarskoj, Ukrajini i Bosni i Hercegovini, što na regionalnom nivou povećava rizik od pojave i širenja epidemija morbila, navode iz IJZ-a.
Najniži obuhvati u primorskim opštinama
Razlike među opštinama u Crnoj Gori takođe su značajne. Kod predškolskog uzrasta, najviši obuhvat zabilježen je u Gusinju (76,8 odsto), Andrijevici (76,1 odsto), Pljevljima (72,1 odsto) i Plavu (71,5 odsto). Najniži obuhvat evidentiran je u Baru i Ulcinju (po 42,1 odsto), Zeti (42 odsto), Plužinama (38,6 odsto) i Budvi (36,6 odsto).
Kod djece osnovnoškolskog uzrasta, najviše vrijednosti zabilježene su u Mojkovcu i Pljevljima, oko 98 odsto, dok su najniže opet u Budvi (72,4 odsto) i Baru (70,9 odsto).
Epidemija koja je već bila
Da prijetnja od epidemije malih boginja nije teorijska, pokazuje skorija prošlost. U septembru 2024. godine epidemija morbila proglašena je u Podgorici, Budvi i Rožajama. Tokom 2024. godine u Crnoj Gori je registrovano 35 slučajeva malih boginja, 2025. godine još 12, dok od početka ove godine, prema podacima IJZ-a, nije zabilježen nijedan slučaj. Posljednji potvrđeni slučaj registrovan je 25. marta 2025. godine, kod žene starosti 52 godine sa prebivalištem u Gusinju, a epidemiološkim istraživanjem nije utvrđena povezanost sa ranijim slučajevima.
Najupečatljiviji podatak iz toga perioda nalazi se u uzrasnoj strukturi oboljelih. Tokom 2024. godine, od 35 registrovanih slučajeva, čak 25 odnosilo se na djecu mlađu od petnaest godina petnaestoro mlađe od pet, osmoro između pet i devet, dvoje između deset i četrnaest godina. Svi su bili nevakcinisani. Ni jedna od osoba oboljelih u toj godini nije bila potpuno vakcinisana.
Trend koji se prati godinama
Aprilski podaci nijesu izolovan presjek. Pobjeda je u septembru 2024. i u septembru 2025. godine pratila stanje obuhvata MMR vakcinom oslanjajući se na podatke IJZ-a, i poređenje pokazuje strukturni karakter problema.
U septembru 2024. obuhvat prvom dozom kod djece rođene 2020. godine iznosio je 69,7 odsto, kod 2021. godišta 55,4 odsto, kod 2022. godišta 32,1 odsto, dok je u prvih sedam mjeseci 2023. godine iznosio 13,8 odsto. Godinu dana kasnije, u septembru 2025, ista godišta zabilježila su porast obuhvata: 76,6 odsto za 2020, 67,7 odsto za 2021, 52,6 odsto za 2022. i 28,6 odsto za 2023. godište. Aprilski podaci pokazuju dalji, ali postepen napredak istih kohorti.
To znači da dio djece roditelji vakcinišu, ali sa zakašnjenjem, u kasnijim godinama. Iz IJZ-a navode da je trend odgađanja vakcinacije MMR vakcinom prisutan već duži niz godina, te da odgađanje produžava period u kojem je dijete nezaštićeno i otežava postizanje kolektivnog imuniteta.
Najmlađa kohorta, djeca rođena 2024. godine, sa svojih 13,2 odsto, međutim, počinju sa istom polaznom pozicijom kao i godište prije nje. Petogodišnji presjek pokazuje da nijedna kohorta rođena nakon 2019. godine nije ni približno dosegla prag od 95 odsto.
Aprilski podaci pokazuju neznatan rast obuhvata u odnosu na februar kod djece rođene 2024. godine, sa 10,5 na 13,2 odsto.
Kazne koje ne kažnjavaju
Pobjeda je u septembru 2025. godine, na osnovu podataka Ministarstva zdravlja, pisala da je Zdravstveno-sanitarna inspekcija tokom 2024. godine podnijela 149 zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka i izdala 12 prekršajnih naloga roditeljima koji su odbili da vakcinišu djecu – u ukupnom iznosu od 1.200 eura.
Iz Ministarstva su tada upozorili da sama novčana sankcija nije dovoljno snažan motiv za roditelje pod uticajem antivakserskih stavova. Iz Inspekcije je još ranije rečeno da kada inspektori podnesu zahtjev, sudovi izriču minimalnu kaznu, a roditelj često prođe samo uz opomenu. Crnogorski sudovi su, prema medijskim izvještajima, u prethodne tri godine kaznili 94 roditelja zbog odbijanja vakcinacije, a najveća izrečena kazna iznosila je 800 eura.
Zakon i otpor
Vlada je u februaru ove godine usvojila izmjene Zakona o zaštiti stanovništva od zaraznih bolesti, kojima je obavezna potvrda o sprovedenoj vakcinaciji uvedena kao uslov za upis i pohađanje predškolskih ustanova. Iz IJZ-a su tada saopštili da je riječ o „koraku koji je godinama izostajao“ i upozorili da „kolektivno oklijevanje i odbijanje vakcinacije“ može biti plaćeno epidemijama i gubicima ljudskih života.
Donošenje zakona pratio je organizovan otpor dijela roditelja. Nevladina organizacija Plava planeta uputila je Skupštini peticiju za ukidanje obavezne vakcinacije, koja je, prema njenim navodima, za jedan dan prikupila oko 6.800 potpisa. Na protestu ispred Skupštine pod sloganom „Vakcinacija pravo na izbor“ iznesene su tvrdnje da vakcine izazivaju autizam i da pojedine vakcine sadrže štetne supstance. Iz IJZ-a i Ministarstva zdravlja takve tvrdnje su odbacili kao naučno neutemeljene, podsjetivši da su one višestruko opovrgnute u medicinskoj literaturi i u stavovima Svjetske zdravstvene organizacije, Evropske agencije za ljekove i američkih centara za kontrolu i prevenciju bolesti.
Vakcina koja je spasila 90 miliona života
Dvije doze MMR vakcine pružaju oko 99 odsto zaštite od obolijevanja. Vakcina se koristi više od 50 godina i, prema podacima UNICEF-a, spasila je više od 90 miliona ljudskih života. Epidemiolozi upozoravaju na ulogu dezinformacija koje se šire društvenim mrežama, i poručuju da roditelji odlučuju o životu i zdravstvenom stanju djeteta.
– Crna Gora ne može sebi priuštiti dalje nazadovanje u zaštiti djece od bolesti koje se mogu spriječiti. Pravo djece na zdravlje podrazumijeva pristup vakcinama koje spašavaju živote, i to mora biti nacionalni prioritet – poručio je Servadei.
pobjeda. me
